یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٨ - مادر و مادری

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٧، ص: ٥٨

فرضاً عدالت کامل، عوامل تربیتی مجهز هم باشد از وقوع جرم به طور کلی جلوگیری نمیکند، چون بشر خالی از میل به تجاوز نیست.

لزوم مجازات، ضروری است. ترس از مجازات عامل مهمی است در جلوگیری از وقوع جرم. مجازات در طول تعلیم و تربیت و ایمان و امر به معروف و نهی از منکر است. آنها مانع وقوع میباشند ولی اگر مفید واقع نشدند باید مجازات صورت بگیرد. به هر حال عامل ترس، علاوه بر عامل ایمان و تربیت باید وجود داشته باشد.

٢. فرق حد و تعزیر ٣. آیا فقط در مورد مسائلی که مربوط به حقوق اجتماعی است مجازات صحیح است یا در امور فردی نیز مجازات صحیح است؟

البته از نظر بعضی فلاسفه که حکومت را نماینده افراد و حق حکومت را ناشی و مفوَّض از افراد میدانند حکومت فقط در حدود مسائل اجتماعی نیابت دارد، اما از نظر اسلام اختیارات حکومت شامل مسائل فردی هم هست.

همان طوری که تجاوز به مال مردم و بدن مردم و تضییع حقوق دیگران مجازات دارد، تضییع مال و بدن و حقوق خود نیز مجازات دارد. بعلاوه هیچ مسئله فردی نیست که اجتماعی نباشد، زیرا فرد فاسد مثل دندان فاسد که سایر دندانها را فاسد میکند اجتماع را فاسد میکند.

٤. جرایم را تقسیم میکنند به جرایم مدنی و جزایی.

٥. مسئله حدود و تعزیرات ربطی به مسئله انتقام و عفو ندارد.

٦. جرایم بر دو قسم است: عمومی و خصوصی. جرایم عمومی آنهاست که حق اجتماع مورد تجاوز قرار گرفته و فرد حق گذشت ندارد و اما جرایم خصوصی این است که حق فرد تضییع شده و فرد حق گذشت دارد، ولی مشکل است جرمی پیدا کرد که دارای هر دو جنبه نباشد.

٧. آیا اگر وضع اجتماع از لحاظ عدالت و از لحاظ فقدان تعلیم و تربیت فاسد بود و در نتیجه بیعدالتی یا عدم تربیت، افرادی مرتکب