یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٦١ - هجرت و جهاد

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٧، ص: ٤٦١

هجرت به هجرت از سیئات که: المهاجر من هجر السیئات، و [از جهاد به جهاد با نفس که:] المجاهد من جاهد نفسه. آیا این درست است یا نه؟ جواب این است: اگر به معنی نفی هجرت از خانه و لانه و درگیری با نیروهای خارجی باشد و به معنی انحصار هجرت به هجرت و سلوک معنوی، و جهاد به جهاد با نفس باشد البته صحیح نیست ولی اگر به معنی این است که هجرت منحصر به هجرت ظاهری و جهاد منحصر به جهاد با دشمن نیست، البته اصلی است اسلامی غیر قابل انکار.

هجرت معنوی و جهاد معنوی، روح هجرت ظاهری و جهاد جسمانی است:

ولی نکته قابل توجه این است که از نظر اسلام دو نوع هجرت و دو نوع جهاد که هرکدام حساب جداگانه داشته باشد در کار نیست، بلکه یکی به منزله روح دیگری است. هجرت از وطن باید در عین حال هجرت الی اللَّه و رسوله باشد، لهذا قرآن میگوید:

و من یخرج من بیته مهاجراً الی اللَّه و رسوله ثم یدرکه الموت فقد وقع اجره علی اللَّه.

گویی مهاجر از خانهاش که بیرون میرود مستقیماً به سوی خدا بالا میرود. و درباره جهاد، مکرر میفرماید: فی سبیل اللَّه. علیهذا هجرت از خانه و لانه و جهاد با دشمن نمیتواند از هجرت الی اللَّه و جهاد با نفس للَّه و فی اللَّه جدا باشد. بلی، ممکن است هجرت الی اللَّه و جهاد با نفس در غیر مظهر هجرت از وطن و جهاد با دشمن نیز صورت گیرد.

ضرورت حیات، روح هجرت و جهاد:

و. روح هجرت، آزادی از اسارت محیط است و روح جهاد، عدم تسلیم در برابر نیروی دشمن خارجی. مسلمان واقعی اسیر و چسبیده شرایط خاص محیط نیست و فرضاً نتواند تغییر دهد، آن را از خود طرد میکند و خود را مانند نوزادی که از مادر جدا میشود از تبعیت صد درصد او میرهاند، همچنان که در برابر نیروهای مخالف سر تسلیم فرود نمیآورد و درگیر میشود. پس هجرت یعنی جدا شدن و