یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٨٠ - نهج البلاغه - یادداشت موعظه و تذکر

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٧، ص: ٣٨٠

نهج البلاغه - یادداشت موعظه و تذکر

١. فرق موعظه با حکمت که یکی مربوط به عقل است و دیگری به دل، یکی تعلیم است و دیگری تذکر ٢. فرق موعظه و خطابه: یکی ترقیق و رام کردن احساسات است و دیگری تهییج و منقلب کردن.

٣. قرآن، هم تعلیم است و هم تذکر، هم حکمت است و هم وعظ و هم خطابه. موعظه چشم عقل را باز و خطابه تیره میکند، موعظه به درون میبرد و خطابه به بیرون میکشد، موعظه بازرسی است و خطابه هجوم.

٤. ضرورت سخن وعظی در همه وقت و همه زمانها و برای همه اشخاص، برخلاف تعلیم که احیاناً افرادی مستغنی میگردند لااقل از تعلیم بعضی افراد دیگر. نقص کار در زمان ما که هم نثر موعظهای در منابر و هم شعر موعظهای از میان رفته است. موعظه زداینده غفلت است و تعلیم زداینده جهل.

٥. موعظه از نوع تلقین است و لهذا تکرار در آن لازم است و این است سرّ تکرار مواعظ در قرآن مجید. موعظه پیام روح است، جریانی است نظیر جریان برق میان دو روح. از این رو شخصیت واعظ نقش مؤثری دارد، برخلاف حکمت و حتی برخلاف خطابه.

٦. موعظه پشت سر خود تأسف و تأثر و خود سرزنش کردن و پرهیز از بوالهوسی و بیهودگی و غفلت، و توجه و حسابگری در صرف سرمایه و عمر است، اما خطابه پشت سر خود غیرت، حمیت، حمایت و همت و تحریک اراده و شجاعت میآورد.

٧. مواعظ نهج البلاغه در عربی و فارسی بینظیر است.

(ورقههای نهج البلاغه- موعظه و تذکر) ٨. اشعار عالی موعظهای در عربی و فارسی (ورقههای نهج البلاغه- موعظه و تذکر) ٩. عطف به نمره ٤، نیاز به موعظه (ورقههای موعظه). ما و فرنگیها در دو جهت مختلف سیر کردهایم: آنها در جهت تحریک