یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٩٤ - معجزه - مسائل

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٧، ص: ١٩٤

روزهای جمعه پای سخن من مینشیند. پس اگر تکذیب نکرد و نشست، قطعاً علامت تأیید است و اگر نه اغراء به جهل کرده و شایسته است که مورد ملامت واقع شود. این نظریه، نظریه متکلمان و کلامی مسلکان است.

ولی این قراردادها و این نوع الزامات در میان افراد بشر صادق است نه در کار خدایی.

طبق نظر فیلسوفان و عارفان، دلالت معجزه بر نبوت از نوع دلالت ذاتی عقلی است، از قبیل دلالت آثار علمی بر وجود تفکر علمی و از قبیل دلالت آثار ذوقی و هنری بر وجود استعداد وافر هنری است.

طبق این نظر، آثار علمی- هنری انسان در حدود طبیعی و اجتماعی یعنی در حدودی که انسان از نظر زیست شناسی استعداد دارد و یا از نظر اجتماعی قدرت فراگیری دارد، حد و مرز معینی دارد. مثلًا [اینکه] حافظه آنقدر زیاد باشد که صد بیت را در یک جلسه حفظ کند (شبیه آنچه بهلول داشت) و حتی در حدی باشد که اصلًا هیچ چیز را فراموش نکند، امری نیست که بتوان گفت مافوق امکانات زیستی است، یا اشعاری بگوید که کسی مانندش را نتواند بگوید مثل برخی غزلهای حافظ و یا مجموع (نه همه) دیوان حافظ و مولوی.

ولی انسان ممکن است از حدود و مرزهای استعدادهای طبیعی بشری و استعدادهای اجتماعی فرا گذرد و اتصال به قدرتی ماورایی (نه صرف اتصال به قدرت خارج ولو طبیعی) پیدا کند که کارش نشانه این است [که] با منبعی ماوراء انسانی و طبیعی متصل است؛ آگاهی و یا ارادهای نشان بدهد که فوق آگاهی و اراده انسان طبیعی است، مثل اینکه از آینده خبر دهد یا عصا را با خواست و اراده تبدیل به موجود زنده نماید. اینها نشانه این است که این آگاهی از سنخ آن آگاهی نیست و این اراده از سنخ آن اراده نیست.

پس معنی آیه بودن معجزه دلالت عقلی ماورایی غیر قابل