یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٤٢ - معاد - یادداشت عالم پس از مرگ

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٧، ص: ١٤٢

یخرب لا لغایة تترتب علی هذه الافعال و لا لغرض یعمل لاجله ما یعمل [١] بل انما یفعلها لاجل نفسها و یرید ان یراها واحداً بعد واحد فیشتغل بها دفعاً لضجر او ملل او کسل او فراراً من الوحدة او انطلاقاً من الخلوة کحالنا نحن اذا اشتغلنا بعمل نلعب به و نتلهّی لندفع به نقصاً طرء علینا و عارضة سوء لانستطیبها لانفسنا من ملال او کلال او کسل او فشل و نحو ذلک.

فاللعب بنظر آخر لهو، و لذلک نراه سبحانه عبّر فی الآیة الاولی باللعب: و ما خلقنا السماء و الارض و ما بینهما لاعبین. ثم یدله فی الآیة الثانیة التی هی فی مقام التعلیل لها لهواً، فوضع اللهو مکان اللعب لتتمّ الحجة.

و تلهیه تعالی بشیء من خلقه محال، لان اللهو لایتمّ لهواً الّا برفع حاجة من حوائج اللاهی و دفع نقیصة من نقائصه (کذا) نفسه فهو من الاسباب المؤثرة، و لا معنی لتأثیر خلقه تعالی فیه و احتیاجه الی ما هو محتاج من کل جهة الیه. فلو فرض تلهیه تعالی بلهو لم یجز ان یکون امراً خارجاً من نفسه، و خلقه فعله، و فعله خارج من نفسه، بل وجب ان یکون بامر خارج من ذاته.

و بهذا یتمّ البرهان علی ان اللَّه ما خلق السموات و الارض و ما بینهما لعباً و لهواً و ما ابدعها عبثاً و لغیر غایة و غرض، و هو قوله تعالی: لو اردنا ان نتخذ لهواً لاتخذناه من لدنا.

و اما اللهو بامر غیر خارج من ذاته فهو و ان کان محالًا فی نفسه لاستلزامه حاجة فی ذاته الی ما یشغله و یصرفه.