(منافقان) همانها (هستند) كه پيوسته انتظار مى كشند و مراقب شما هستند؛ اگر فتح و پيروزى نصيب شما گردد، مى گويند: مگر ما با شما نبوديم (پس ما نيز سهيم در افتخارات و غنائم هستيم) و اگر بهرهاى نصيب كافران گردد، به آنان مى گويند:

آيا ما شما را به مبارزه و عدم تسليم در برابر مؤمنان تشويق نمى كرديم (پس با شما سهيم خواهيم بود!) خداوند در ميان شما در روز رستاخيز داورى مى كند و خداوند هرگز براى كافران نسبت به مؤمنان راه تسلّطى قرار نداده است!

***

اين آيه و آيات بعد قسمتى ديگر از صفات منافقان و انديشههاى پريشان آنها را بازگو مى كند، و مى گويد: «منافقان كسانى هستند كه هميشه مى خواهند از هر پيشامدى به نفع خود بهرهبردارى كنند، اگر پيروزى نصيب شما شود فوراً خود را در صف مؤمنان جازده، مى گويند مگر ما با شما نبوديم و مگر كمكهاى ارزنده ما مؤثّر در غلبه و پيروزى شما نبود! بنابراين ما هم در تمام اين موفّقيّتها و نتايج معنوى و مادّى آن شريك و سهيميم(الَّذِينَ يَتَرَبَّصُونَ بِكُمْ فَإِنْ كَانَ لَكُمْ فَتْحٌ مِّنَ اللَّهِ قَالُوا أَلَمْ نَكُن مَّعَكُمْ)».

امّا اگر بهرهاى از اين پيروزى نصيب دشمنان اسلام شود، فوراً خود را به آنها نزديك كرده، مراتب رضايتمندى خويش را به آنها اعلام مى دارند و مى گويند: «اين ما بوديم كه شما را تشويق به مبارزه با مسلمانان و عدم تسليم در برابر آنها كرديم بنابراين ما هم در اين پيروزيها سهمى داريم(وَإِنْ كَانَ لِلْكَافِرِينَ نَصِيبٌ قَالُوا أَلَمْ نَسْتَحْوِذْ عَلَيْكُمْ وَنَمْنَعْكُمْ مِّنَ الْمُؤْمِنِينَ[١]).»

به اين ترتيب اين دسته با فرصت طلبى مخصوص خود مى خواهند در صورت پيروزى مؤمنان در افتخارات و حتّى در غنائم آنان شركت جويند و منّتى هم بر آنها

[١]. «إسْتَحْوَذَ» در اصل از مادّه«حَوَذَ» به معناى قسمت عقب رانهاست و چون به هنگامى كه ساربان مى خواهد شتر را به سرعت براند در پشت او قرار گرفته و به ران و پشت او مى زند تا به سرعت حركت كند، كلمه«استحوذ» به معناى سوق دادن، تحريك كردن توأم با تسلّط و استيلا آمده است، و در آيه فوق نيز به همين معناست.