چهره منافقان در قرآن با استفاده از تفسير پر ارزش نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٢٣ - منافقان سنگدل

اين تفاوت تعبير، درباره منافقان «داخلى» و «خارجى» در آيه فوق، گويا اشاره به اين نكته است كه: منافقان داخلى در كار خود مسلّطتر و طبعاً خطرناكترند، و مسلمانان بايد شديداً مراقب آنها باشند، هرچند كه منافقان خارجى را نيز نبايد از نظر دور دارند.

لذا بلافاصله بعد از آن مى فرمايد: «تو آنها را نمى شناسى ولى ما مى شناسيم(لَا تَعْلَمُهُمْ نَحْنُ نَعْلَمُهُمْ)».

البتّه اين اشاره به علم عادى و معمولى پيغمبر صلى الله عليه و آله است، ولى هيچ منافات ندارد كه او از طريق وحى، و تعليم الهى، به اسرار آنان كاملًا واقف گردد.

و در پايان آيه، مجازات شديد اين گروه را به اين صورت بيان مى كند كه: «ما بزودى آنها را دوبار مجازات خواهيم كرد، و پس از آن، به سوى عذاب بزرگ ديگرى فرستاده خواهند شد(سَنُعَذِّبُهُمْ مَّرَّتَيْنِ ثُمَّ يُرَدُّونَ إِلَى عَذَابٍ عَظِيمٍ)».

در اينكه «عذاب عظيم» اشاره به مجازاتهاى روز قيامت است شكّى نيست؛ ولى در اينكه، آن دو عذاب ديگر چه نوع عذابى است، در ميان مفسّران گفتگوست، و احتمالات متعدّدى پيرامون آن دادهاند.

امّا بيشتر چنين به نظر مى رسد: يكى از اين دو عذاب همان مجازات اجتماعى آنها به خاطر رسوائيشان و كشف اسرار درونيشان مى باشد، كه به دنبال آن تمام حيثيّت اجتماعى خود را از دست مى دهند؛ و شاهد آن را در آيات گذشته خوانديم؛ و در بعضى از احاديث نيز آمده كه وقتى كار اين گروه به مراحل خطرناك مى رسيد، پيامبر صلى الله عليه و آله آنها را با نام و نشان معرّفى مى كرد، و حتّى از مسجد بيرون مى ساخت. [١]

و مجازات دوم، همان است كه در آيه ٥٠ سوره انفال اشاره شده، آنجا كه مى فرمايد: «وَلَوْ تَرَى إِذْ يَتَوَفَّى الَّذِينَ كَفَرُوا الْمَلَائِكَةُ يَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ وَأَدْبَارَهُمْ؛ هرگاه كافران را

[١]. در بحارالانوار، ج ٢١، ص ١٢١، حديثى به اين معنا اشاره دارد.