چهره منافقان در قرآن با استفاده از تفسير پر ارزش نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٢٦ - منافقان داخلى و خارجى
گروهى از مسلمانان گناهكار، كه اقدام به «توبه» و جبران اعمال سوء خود كردند، اشاره مى كند و مى فرمايد: «گروه ديگرى از آنها به گناهان خود اعتراف كردند(وَآخَرُونَ اعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ)».
«و اعمال صالح و ناصالح را به هم آميختند(خَلَطُوا عَمَلًا صَالِحاً وَآخَرَ سَيِّئاً)».
پس از آن مى افزايد: «اميد مى رود كه خداوند توبه آنها را بپذيرد- و رحمت خويش را به آنان بازگرداند(عَسَى اللَّهُ أَنْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ)».
«زيرا خداوند آمرزنده و مهربان است- و داراى رحمتى وسيع و گسترده(إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ)».
تعبير به «عَسى» در آيه فوق، كه معمولًا در موارد اميدوارى و احتمال پيروزى، توأم با احتمال عدم پيروزى به كار مى رود، شايد به خاطر آن است كه: آنها را در ميان بيم و اميد، و خوف و رجاء، كه دو وسيله تكامل و تربيت است، قرار دهد. اين احتمال نيز وجود دارد كه: تعبير به «عَسى» اشاره به اين باشد كه: علاوه بر توبه و ندامت و پشيمانى، بايد در آينده، كارهاى ديگرى را انجام دهند، و گذشته را با اعمال نيك خود جبران نمايند.
ولى با توجّه به اين كه، آيه را با بيان غفران و رحمت الهى تكميل مى كند، جنبه اميدوارى در آن غلبه دارد.
اين نكته نيز روشن است: نزول آيه درباره «ابولبابه» و يا ساير متخلّفان جنگ «تبوك»، مفهوم وسيع آيه را به آن اختصاص نمى دهد، بلكه تمام افرادى كه اعمال نيك و بد را به هم آميختهاند، و از كارهاى بد خويش پشيمانند را فرا مى گيرد.
و لذا از بعضى دانشمندان نقل شده: آيه فوق اميد بخشترين آيات قرآن است، كه درها را به روى گنهكاران گشوده، و توبه كاران را به سوى خود دعوت مى كند.