مى‌دارد. چنان كه مى‌فرمايد:(ثُمَّ أَنْشَأْنا مِنْ بَعْدِهِمْ قَرْناً آخَرِينَ) (مؤمنون ٣١: سپس بعد از آنها نسل ديگرى ايجاد كرديم) و(كَمْ أَهْلَكْنا قَبْلَهُمْ مِنَ الْقُرُونِ) (طه ١٢٨:

چه بسيار نسلها كه پيش از آنها هلاك ساختيم) اين وجه از على (ع) است.

٨- سدى گويد: يعنى ماه را محو و آفتاب را اثبات مى‌كند. چنان كه مى‌فرمايد:

(فَمَحَوْنا آيَةَ اللَّيْلِ وَ جَعَلْنا آيَةَ النَّهارِ مُبْصِرَةً) (اسراء ١٢: آيت شب را محو و آيت روز را روشن ساختيم).

«ام الكتاب» لوح محفوظ است كه مطالب آن قابل تغيير و تبدل نيستند.

زيرا كتب ديگر كه در مرتبه پائين هستند، دستخوش محو و اثبات مى‌شوند. بنا بر اين محو و اثبات در كتبى است كه نسخ پذيرند نه در اصل كتاب. اين مطلب از بيشتر مفسران است.

برخى گويند: ابن عباس از كعب پرسيد: «ام الكتاب» چيست؟ گفت: خداوند به مخلوقات خويش علم داشت. از اينرو به علم خود خطاب كرد كه «كتاب» باشد و «كتاب» شد.

برخى گويند: علت اينكه «ام الكتاب» خوانده شده، اين است كه: آن كتاب، اصلى است كه در آن نوشته مى‌شود كه چنين و چنان خواهد شد. هنگامى كه امرى بوقوع رسيد، در آنجا نوشته ميشود، كه آنچه نوشته شده بود كه واقع مى‌شود، واقع شد. بديهى است كه در اين كار مصلحت و عبرت است براى فرشتگان تا در باره آن بينديشند، زيرا مشاهده مى‌كنند كه كليه حوادث جهان با اينكه براى ديگران غير قابل احصاست، در علم خداوند، حساب شده و پيش بينى شده‌است.

(وَ إِنْ ما نُرِيَنَّكَ بَعْضَ الَّذِي نَعِدُهُمْ‌): و اگر برخى از آنچه در باره پيروزى مؤمنان و كشته شدن و اسيرى و غارت اموال كافران، به ايشان وعده كرده‌ايم، بتو نشان دهيم ...

(أَوْ نَتَوَفَّيَنَّكَ‌): يا اينكه پيش از آنكه اين امور را بتو نشان دهيم، ترا بسوى خود آوريم ... بدينترتيب نشان مى‌دهد كه بعضى از آن امور، در حيات پيامبر و برخى‌