ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٧٩ - مقصود

مى‌آيد. برخى گويند: كلمه «مثل» در اينجا در كلام اضافه شده و تقدير: «الجنة التي وعد المتقون ...» است.

(تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ أُكُلُها دائِمٌ وَ ظِلُّها): بهشتى كه نهرها از زير آن روان است و ميوه‌هاى آن تمام شدنى و سايه آن زوال پذير نيست و خورشيد، در سايه آن اثرى ندارد. اين معنى از حسن است. ابن عباس گويد: يعنى نعمت بهشت با مرگ و آفتهاى ديگر از ميان رفتنى نيست. ابراهيم تيمى گويد: يعنى لذت خوردنيهاى آن هميشه در كام مردم خواهد بود.

(تِلْكَ عُقْبَى الَّذِينَ اتَّقَوْا): چنين بهشتى سر انجام كار كسانى است كه تقوى پيشه كنند.

(وَ عُقْبَى الْكافِرِينَ النَّارُ): و عاقبت كار كافران، دوزخ است.

از آنجا كه در باره وعده و وعيد اهل تقوى و اهل كفر، سخن گفته است، اكنون مى‌فرمايد:

(وَ الَّذِينَ آتَيْناهُمُ الْكِتابَ يَفْرَحُونَ بِما أُنْزِلَ إِلَيْكَ‌): مردم مسلمان كه قرآن براى آنها نازل شده است، به قرآن شادند و افتخار مى‌كنند.

(وَ مِنَ الْأَحْزابِ مَنْ يُنْكِرُ بَعْضَهُ‌): يهود و نصارى و مجوس پاره‌اى از حقايق قرآن را كه با احكام دينى خودشان مخالف است، انكار مى‌كنند. اين معنى از حسن و مجاهد و قتاده است.

ابن عباس گويد: مقصود از كسانى كه كتاب بر آنها نازل شده، اهل كتاب است كه ايمان آورده‌اند. مثل عبد اللَّه بن سلام و اصحابش. اينان به قرآن شاد شدند و مقصود از احزاب، سايرين اهل كتاب و مشركين است. وى گويد: عبد اللَّه بن سلام و اصحابش از اينكه نام «رحمان» در قرآن كم آمده بود ناراحت شدند، با اينكه در تورات به اين نام، زياد بر مى‌خوردند. از اينرو خداوند فرمود:(قُلِ ادْعُوا اللَّهَ أَوِ ادْعُوا الرَّحْمنَ ...) (اسراء ١١٠: بگو: «اللَّه» را بخوانيد يا «رحمان» را) آنها از اين سخن شاد شدند و اهل شرك به «رحمان» كفر ورزيدند و گفتند: ما فقط «رحمان يمامه» را مى‌شناسيم.