ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ١٥٦ - مقصود

اين چيز تبديل يافته، رانده مى‌شوند و هر كس در جاى نخستين خود قرار مى‌گيرد.

هر چه در شكم آن بوده، در شكم و هر چه بر پشت آن بوده در پشت، جاى مى‌گيرد.

٢- جبائى و جماعتى از مفسران گويند: يعنى زمين و آسمان، بزمين و آسمان ديگرى تبديل مى‌شوند.

در تفسير اهل بيت (ع) از امام باقر و امام صادق (ع) روايت شده است كه:

زمين بصورت نان تازه‌اى در مى‌آيد كه مردم تا پايان حساب از آن مى‌خورند. خداوند مى‌فرمايد:(وَ ما جَعَلْناهُمْ جَسَداً لا يَأْكُلُونَ الطَّعامَ) (انبياء ٨: آنها را جسدى قرار نداده‌ايم كه غذا نخورند). عقيده سعيد بن جبير و محمد بن كعب، نيز همين است.

سهل بن ساعدى از پيامبر روايت كرده است كه: مردم بر زمين سفيد و هموارى محشور مى‌شوند كه هيچ نشانه‌اى براى كسى در آن نيست.

از ابن مسعود روايت شده است كه: در روز قيامت، كره زمين تبديل به آتش مى‌شود و وراى آن بهشت است كه مردم منظره‌هاى زيباى آن را مى‌نگرند، هنوز برنامه حساب آغاز نشده است و مردم در آن كوره داغ سخت ناراحت و پريشانند.

كعب گويد: آسمانها بهشت و درياها آتش مى‌شوند و زمين ديگرگون مى‌شود.

از ابو ايوب انصارى روايت شده است كه يكى از علماى يهود، نزد پيامبر آمده، گفت: آيا ديده‌اى كه خداوند در قرآن كريم مى‌فرمايد: «روزى كه زمين و آسمانها تبديل مى‌شوند»؟ در آن روز مردم كجا هستند؟ فرمود:

- آنها مهمانان خدا هستند و هرگز به عجز در نمى‌آيند.

برخى گويند: زمين، براى گروهى تبديل به زمين بهشت و براى گروهى تبديل به زمين جهنم مى‌شود.

حسن گويد: مردم در زمين ديگرى كه زمين آخرت است و جهنم در آنجاست، محشور مى‌شوند.

تقدير آيه چنين است: «و تبدل السماوات غير السماوات» قسمت محذوف، بواسطه وجود قرينه، حذف شده است.