فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٧٤ - بررسى اشكالات نظرى قاعده «التعزير في كل معصية» محمد رضا كدخدايى
از اين گذشته ، همان گونه كه شهيد صدر بيان كرده است، حتى اگر تنها نص آيه شريفه ـ حب شيوع فاحشه ـ را ملاك و عنصر تام براى عقاب دنيوى و اخروى فرض كنيم، باز هم آيه شريفه بر حرمت و استحقاق عذاب بر صرف نيت گناه دلالت ندارد، بلكه تصريح به حب شيوع فاحشه به عنوان چيزى است كه ما از آن به عنوان «حالت خطرناك» ياد مىكنيم كه اين، امرى بسيار شديد تر از نيت اشاعه فحشا است. توضيح آن كه ، گاهى انسان، تهمت افك را به سبب لذت نفسانى و مطرح شدن در بين مردم و... بيان مىكند و گاهى اشاعه فحشا به سبب تلذذ نفسانى نيست؛ بلكه به سبب «حالت خطرناكى» است كه بر اساس آن اشاعه فحشاء را از طرف هر كسى كه باشد، دوست دارد و حب شيوع فاحشه مراد و منظور اوست و وسيله و ابزار اين اشاعه براى او مطرح نيست. (٧٠) بى شك، مورد دوم حاكى از حالت خطرناك يك شخص است كه قابليت جرم انگارى نيز دارد. اين موارد شبيه «جرم به حالت» در حقوق جزاى عرفى است كه بر اساس آن، نظام كيفرى مجاز است براى كسانى كه حالت خطرناك دارند حتى اگر به مرحله ظهور و بروز نرسيده باشد، تدابير تأمينى و تأديبى بينديشد.
نقد استشهاد به روايت: در مورد روايت نيز (با چشم پوشى از ضعف سند) (٧١)، پاسخ هاى مذكور كافى است و اين كه در روايت مقرر شده است «الراضى بفعل قوم كالداخل معهم فيه و علىكل داخل في باطل إثمان إثم الرضا و إثم الدخول»، در مقام مقايسه و تشبيه عنصر روانى شخص راضى به فعل حرام با كسى است كه مرتكب فعل حرام مىشود كه به هيچ وجه به معناى جواز كيفر يا تشابه كيفر اين دو نيست؛ بلكه اساساً نسبت به كيفر، لابشرط است و با استفاده از روايات و ادله عقلى و نقلى ديگر ثابت شده است كه صرف نيت گناه ،گناه نيست. به عبارت ديگر، تشبيه مطرح شده
(٧٠) شهيد صدر، همان، ج١، صفحه ٢٩٢.
(٧١) همان، ص٢٩٢.