فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٧٢ - بررسى اشكالات نظرى قاعده «التعزير في كل معصية» محمد رضا كدخدايى
حقيقتاً يا حكماً معصيت نيست. اين مطلبى است كه از صدر و ذيل آيه شريفه و روايات ناظر بر آن، به وضوح قابل برداشت است.
در مورد نقد استدلال به آيه شريفه، ذكر چند نكته لازم است: اولاً، آيه شريفه مربوط به قضيه «افك» است و براساس آن، صراحتاً وعده «عذاب اليمٌ في الدنيا» داده شده است. به تصريح بسيارى از مفسران، منظور از عذاب اليم، مجازات كيفرى دنيوى است. (٦٦) برخى نيز آن را شامل كيفر دنيوى و غير آن مىدانند، (٦٧) ثانياً، آيه به جرم «اشاعه فاحشه» اشاره دارد. ذكر «حب شيوع فاحشه» به عنوان ملاك عذاب دنيا و آخرت، به لحاظ دو ويژگى است: الف. اهميت محورى عنصر روانى در جرم مذكور، ب. مفروض بودن حب شيوع فاحشه براى كسى كه مرتكب اشاعه فحشا مىشود.
حب اشاعه فاحشه، عنصر روانى و مفروض در انتشار و اشاعه فحشاء است. به عبارت ديگر عنصر مادى و روانى در مورد مصداق اين آيه وجود دارد و وعده عذاب الهى در دنيا و آخرت، ناظر به جمع عنصر مادى و روانى است. ذكر عنصر روانى، به سبب آن است كه تكيه گاه اصلى استحقاق عذاب در همه گناهان، عنصر روانى است كه در اينجا حب شيوع فاحشه، اين نقش را ايفا مىكند.
اگر چه مورد و مصداق نزول آيه مخصص عموم مفهوم آيه نيست، ولى به صراحت بيان مىكند كه ملاك عذاب اليم در دنيا و آخرت، صرف حب اشاعه فحشاء بدون هيچ عمل خارجى نيست. (٦٨)
(٦٦) طبرسى، فضل بن حسن، مجمع البيان في تفسير القرآن، انتشارات ناصر خسرو ، تهران، چاپ سوم، ١٣٧٢ هـ . ش،ج٦ـ٧، ص٢٠٨ ؛ مكارم شيرازى، ناصر، همان، ج١٤، ص٤٠٤.
(٦٧) طباطبايى، سيد محمد حسين، همان، ج١٥، ص٩٣.
(٦٨) مراجعه كنيد به: شهيد صدر، مباحث الأصول، همان، ج ١، صفحه ٢٩٢؛ شهيد صدر وجه ديگرى هم براى آيه فوق ذكر كردهاند كه به دليل اطاله كلام از آن صرف نظر مىكنيم.