فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٩٣ - بررسى اشكالات نظرى قاعده «التعزير في كل معصية» محمد رضا كدخدايى
«ربّ ذنب مقدار العقوبة عليه اعلام المذنب به؛
چه بسا گناهانى كه مقدار عقوبت آن، اعلام گناه به گناهكار است». (١٠٦)
بر همين مبنا و منطق است كه بسيارى از فقها، تذكر ، توبيخ ، تهديد و... را از مصاديق تعزير دانسته و در «سياست كيفرى اسلام» و قوانين جارى جمهورى اسلامى ايران نيز اين امر صراحتاً به رسميت شناخته شده است. (١٠٧)
نقد مقدمه ٧.اگر بخواهيم برداشت تطبيقى از «كيفر» بين حقوق سكولار غرب و حقوق اسلام ارايه دهيم، بايد از «حدود» نام ببريم. بر اين اساس، تنها «مجازات حدى» است كه مشخصات مجازات كيفرى از نظر حقوق غرب را داراست. چهار عنصر ماهوى و شكلى «زجر دهندگى» رسوا كنندگى»، «قطعيت» و «معين بودن» از ويژگىهاى مجازات حدى در اسلام و مجازات كيفرى در غرب است، لكن در نظام كيفرى اسلام، هرگز به سازوكار و چارچوب ارايه شده از حقوق سكولار غرب بسنده نشده و از تمام ظرفيتها براى پشتيبانى از احكام و مقررات الزام آور استفاده شده است.
نتيجه آن كه : محرمات، بر اساس ترتب مجازات بر آن، سه گونه هستند: دسته اول، محرماتى كه صراحتاً كيفر معين و مشخص دارد و گريزى از اجراى آن نيست (حدود). دسته دوم، محرماتى كه اگر چه كيفرى معين و مشخص دارد، لكن به لحاظ مصلحت عمده حق الناسى بودن، اجراى آن قطعى نيست، بلكه به نظر مجنىٌ عليه بستگى دارد (قصاص) و دسته سوم، محرماتى كه بر اساس مصلحت، امكان اجرا يا انتفاى مجازات براى آن وجود دارد(تعزير).
وجود ضمانت اجراى غير كيفرى؛ مانند كفاره ، صدقه ، تقوا و خود كنترلى نيز اگر چه لازم است و لازمه يك جامعه فرهيخته و متعالى است، لكن اتكاى صرف به
(١٠٦) تميمى آمدى، عبدالواحد بن محمد، غرر الحكم و درر الكلم، انتشارات دفتر تبليغات اسلامى قم، ١٣٦٦ هجرى شمسى ، ص٤،ح٥٣٤٢.
(١٠٧) مراجعه كنيد به :مهرپور، حسين، همان،ص١٠٥.