فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٥٨ - بررسى اشكالات نظرى قاعده «التعزير في كل معصية» محمد رضا كدخدايى
الجمله وجود عنصر مادى براى مشروعيت داشتن مجازات بر معاصى ضرورت دارد، ثانياً؛ برخى از معاصى فاقد عنصر مادى هستند، لكن با اين وجود به نظر مىرسد، فقدان عنصر مادى در برخى از معاصى، مانع از ثبوت قاعده «التعزير في كل معصية» نمىشود؛ چرا كه معاصى فاقد عنصر مادى به لحاظ دلايل شرعى «حاكم» و «امتنانى» از سوى شارع، از حيطه معاصى موضوع قاعده «التعزير فيكل معصية» خروج «حكمى» دارند. در ادامه به بررسى مثال هايى كه به ادعاى دكتر حسينى فاقد عنصر مادى است، مىپردازيم:
١-٣.بررسى معاصى فاقد عنصر مادى
١-١-٣. نيت سوء
تبيين اشكال : برخلاف جرم كه بدون تحقق عمل مادى، محقق نمىشود، متون متعددى از كتاب و سنت بر معصيت بودن نيت سوء(گناه) و مؤاخذه بر آن دلالت دارد.
آيات و رواياتى وجود دارد كه در آن، نيت سوء يا قصد پنهانى و گناه ، علت مجازات و كيفر اخروى الهى قرار گرفته است: {اِءن تُبْدُواْ مَا فىِ أَنفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحَاسِبْكُم بِهِ اللَّهُ } (٣٣)، {ولكِنْ يُؤاخِذُكُمْ بِما كَسَبَتْ قُلُوبُكُمْ} (٣٤) ؛ {إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤادَ كُلٌ أُولئِكَ كانَ عَنْهُ مَسْؤُلاً} (٣٥) ؛روايات «نِيَّةُ الْكَافِرِ شَرٌّ مِنْ عَمَلِه» ؛ «إِذَا الْتَقَى الْمُسْلِمَانِ بِسَيْفِهِمَا عَلَى غَيْرِ سُنَّةٍ فَالْقَاتِلُ وَ الْمَقْتُولُ فِى النَّارِ قِيلَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا الْقَاتِلُ فَمَا بَالُ الْمَقْتُولِ؟ قَالَ: لِأَنَّهُ أَرَادَ قَتْلًا».
اين آيات و روايات دلالت مىكنند كه نيت گناه، معصيت بوده و مستوجب
(٣٣) بقرة، آيه ٢٨٤.
(٣٤) بقرة، آيه ٢٢٥.
(٣٥) اسراء، آيه ٣٦ .