در روايت، در مقام تشبيه بين عنصر روانى تحقق يافته در دو شخص گناهكار و راضى به فعل گناهكار است نه قابليت مجازات آن دو. علاوه بر اين مطلبى كه از شهيد صدر در تبيين جرم حب اشاعه فحشا ارايه شد نيز، در اين مورد جريان دارد.

٥-١-٣.تأسيس سنت باطل

تبيين اشكال: يكى ديگر از موارد مؤاخذه و محاسبه اخروى، سنت گذارى باطل و انجام عملى نارواست كه سبب مشاركت سنت گذار در عقوبت عمل كنندگان به آن سنت باطل در آخرت دانسته شده است. به عنوان مثال، در روايتى از امام باقر(ع) آمده است :

«هر كس سنت و روش باطلى را ايجاد كند، بسان جزاى عمل كنندگان بدان سنت، بر او نيز اعمال مى‌شود بى آن كه از عقوبات عمل كنندگان چيزى كم شود.» (٧٢)

بر اين اساس، بدون اين كه هيچ عنصر مادى در ايجاد سنت باطل شرط باشد، تحريم و كيفر وجود دارد. (٧٣)

نقد و بررسى: اين ادعا كه ايجاد سنت باطل مستلزم هيچ گونه عمل مادى نخواهد بود، پذيرفتنى نيست. سنت باطل در حقيقت يك گناه مستقل نيست؛ بلكه اثر مستمر يك گناه است. به عبارت ديگر، در سنت باطل، شخص گناه كار مرتكب يك فعل مادى مى‌شود كه آثار و پيامد هاى آن (در گستره زمان يا مكان) متعدد است و متناسب با نتايج و آثار آن مجازات مى‌شود. به عنوان مثال، اگر شخصى قوادى كند، يك گناه انجام داده است كه مستوجب ٨٠ ضربه شلاق است؛ لكن اگر يك مركز فحشا ايجاد كند، مرتكب يك گناه با استمرار اثرات سوء آن شده است. در اين مورد اصطلاحاً گفته مى‌شود سنت باطل گذاشته است كه

(٧٢) مجلسى، محمد باقر، همان، ص٢٥٨ به نقل از حسينى، همان، ص٦٥٥.
(٧٣) حسينى، سيد محمد، همان، ص٦٥٥.