فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٢٠ - نكتهها(١٩) رضا مختارى
نكته (٩٣)
دعاى معروف سال تحويل أعنى «يا مقلّب القلوب و الأبصار، يا مدبّر الليل و النهار، يا محوّل الحول و الأحوال، حوّل حالنا إلى أحسن الحال»، از ائمه عليهم السلام مأثور نيست و در كتب معتبر هم وارد نشده است و سابقه چندانى ندارد و قديمىترين متنى كه بنده ديدهام، اشاره حاجى سبزوارى به آن در شرح الأسماء الحسنى (ص٧٠) است . مُنشئ آن هم اديب قوى و زبر دستى نبوده است و برخى اشكالها بر آن وارد است. البته انشاى دعا اشكالى ندارد، اما به شرط اينكه جملات دعا، صحيح انشا شوند و ثانياً، مطابق مضامين و تعابير كتاب و سنت باشند. بايد بررسى شودكه آيا در احاديث شريفه جايى در باره خداوند متعال وارد شده است؛ آمده كه «هو الذى حوّل الحول و الأحوال»؟ البته فقره اول يعنى «يا مقلب القلوب و الأبصار» در ادعيه معتبر وارد شده است.
خلاصه مقصود اين است كه بايد با احتياط با اين گونه امور برخورد شود و جملات و مفاهيم و مضامين ناسازگار و غير موافق با كتاب و سنت، به عنوان دعا رواج نيابد. اگر در نصوص معتبر دينى به خداوند متعال «محوّل الحول و الأحوال» اطلاق نشده، چگونه مىتوانيم آن را بر ذات اقدس اِله اطلاق كنيم. همچنان كه به خداوند متعال نمىگوييم «يا مضحك»، با اينكه در آيه شريفه سوره مباركه نجم وارد شده: {و أنّه هو أضحك و أبكى } ،مع ذلك اسم فاعل «أضحك» را بر خداوند متعال اطلاق نمىكنيم. مقصود اينكه در اين باره بايد به مبحث توقيفيت اسماى الهى نيز عنايت داشت.
بارى، برخى از ادباى بزرگ، برخى از اين تعابير را نادرست بلكه خنده آور ومضحك مىدانند؛ زيرا ظاهراً «تحويل حول» و مانند آن از برساختههاى فارسى زبانان است، نه ريشه دار در ادبيات دينى و اسلامى. علاوه بر اين، بايد گفته شود: «إلى أحسن الأحوال» يا «إلى أحسن حالٍ» نه «إلى أحسن الحال».