فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٢٦ - نكتهها(١٩) رضا مختارى
مىشود فلانى دورهاى ـ چهل ـ پنجاه جلدى در فقه، يا رجال تأليف كرده است و آنچه به چشم مىآيد چهل ـ پنجاه جلد كتاب است.در حالى كه گاهى يك كتاب كوچك در همان موضوع، از آن چهل ـ پنجاه جلد ارزش و اهميت و فايده بيشترى دارد؛ چون نظريات ابداعى، تازه، يا روشهاى نو و غير تكرارى در آن هست، بر خلاف فلان كتاب چهل ـ پنجاه جلدى، كه تماماً يا غالب قريب به تمامش تكرار مكرّرات و برف انبار كردن مطالب است، بدون هيچ نكته تازه يا روش نو، يا ابداع منهج و نظريهپردازى. معيار بايد كيفيت باشد، نه كميت و حجم. آثار شهيد اوّل با تحقيق و تصحيح و تحشيه به بيست جلد، و آثار علامه شرف الدين به پانزده جلد، و آثار علامه بلاغى به ده جلد نمىرسد، ولى همه مفيد و در سطح عالى و خالى از حشو و تكرار مكررات است. ولى گاهى دورههاى مفصّل فقهى يا رجالى، يا تقريرات دروس اصول به اندازه يك كتاب كوچك در همان موضوع، ارزش ندارد و جز تطويل بلاطائل و اتلاف وقت خواننده اثرى ندارد. در حالى كه در ارزيابى هر كتاب علمى، بايد ديد چه ثمر و فايدهاى دارد و چه مقدار به پيشرفت علم و رفع ابهامات و تصحيح اغلاط موجود در آن علم كمك مىكند. البته هستند نوابغ و كسانى كه هم كمّيت آثارشان زياد است و هم با كيفيت خوب و عالى است مانند، شيخ انصارى، صاحب جواهر الكلام، و علامه طباطبايى (قدس سرّه) صاحب الميزان.
در باره اين آفت كه دامن گير برخى محافل علمى شده و به تكرار مكررات در تقريرات نويسى روآوردهاند و راه چاره آن، در جاى ديگر توضيحى دادهام (ر.ك: جمع پريشان، ج١، ص٤٢٥ ـ ٤٢٧، ٤٣٢ ـ ٤٣٤ فصل هفتم: تحقيق و پژوهش) و اگر توفيقى باشد إن شاء اللّه بازهم به آن خواهم پرداخت.
يكى از شخصيتهايى كه به كيفيت آثار علمى اش توجه داشت، نه كميت و