خمس و نماز و روزه؛ مثلاً يكى از پر ابتلاترين مسائل مردم، در اواخر وقت نماز اين است كه آيا وقت نماز صبح يا عشا باقى است يا نه؟ حكم اين مسئله كه آيا مكلّف بايد بقاى وقت را استصحاب كند و نماز را ادا بخواند يا تكليف ديگرى دارد، در هيچ يك يا اكثر رسائل عمليه امروزى نيست، ولى پاره‌اى از مسائل غير ضرورى هست. همچنين مسئله ذيل ـ بدون اينكه تكليف مسئله فوق معلوم شود ـ قابل تشخيص و عمل نيست:

مسئله ٧٤٨: كسى كه به اندازه خواندن يك ركعت نماز وقت دارد، بايد نماز را به نيت ادا بخواند؛ ولى نبايد عمداً نماز را تا اين وقت به تأخير بيندازد.

ثبوتاً حكم ـ طبق برخى فتاوا ـ چنين است، ولى اين امر حتى با محاسبات و دستگاه‌هاى دقيق و پيشرفته هم قابل تشخيص نيست؛ يعنى اثباتاً، معمولاً نمى‌توان تشخيص داد كه نماز قضا شده يا هنوز به اندازه يك ركعت، وقت باقى است، مگر اينكه پيشتر، تكليف شك در بقاى وقت را روشن كنيم تا به بركت استصحاب، مثلاً حكم كنيم كه وقت باقى است، هر چند به قدر يك ركعت.

همچنين برخى توضيحات كه مسئله شرعى نيست و مى‌بايست در مقدمه مباحث يا پاورقى تذكر داده شود، گاهى به شكل مسئله‌اى در برخى رسائل عمليه ذكر شده است؛ از باب نمونه:

مسئله ٧٣٠: چوب يا چيز ديگرى را كه براى معين كردن ظهر به زمين فرو مى‌برند، شاخص گويند.

نكته ٩٦

در امور علمى و پژوهشى كيفيت، بسيار مهم‌تر از كمّيت است، ولى در ارزيابى‌ها و اظهار نظرهاى مجامع علمى ما، گاهى به عكس آن اتفاق مى‌افتد؛ مثلاً گفته