ذكر كرد: «خداوند بندگان خود را از امور زيان بخش، نهى كرده است»؛ يعنى سبب حرمت اين چهار چيز زيان بار بودن آنهاست؛ بنابر اين روايت ياد شده دلالت بر حرمت ضرر رساندن به خود دارد.

انصاف آن است كه دلالت روايت برحرمت ضرر رساندن به بدن روشن است ؛ ليكن تمام سندهاى آن ضعيف است ؛ زيرا اين سندها خالى از ارسال يا مجهول بودن برخى راويان نيستند.

نزديك به روايت ياد شده، روايت تحف العقول (٤) است؛ چرا كه اين روايت نيز دلالتش تمام ولى سندش مرسل است. در رساله‌اى كه در باره تحديد نسل و تنظيم آن نوشته‌ايم، به ديگر ادله اين كبرى اشاره كرده‌ايم كه جهت آگاهى بيشتر، مى‌توان به آن رساله مراجعه كرد، هر چند از آن ادله بيش از آنچه در اينجا ذكر كرديم استفاده نمى‌شود.

آنچه تا به حال ذكر شد پيرامون كبراى وارد كردن زيان به خود بود اما در مورد صغراى دليل ـ يعنى قطع عضو، ضرر بر بدن است ـ ادعاى بداهت و وضوح شده است زيرا خداوند براى هر عضوى وظيفه‌اى قرار داده است. در لغت «ضرر» به نقص در بدن يا مال و مانند آن تفسير شده است؛ بنابر اين قطع هر عضوى از بدن، موجب نقص ـ هر چند كم ـ بر بدن مى‌شود، پس قطع عضو ضرر زدن به بدن است.

بايد گفت: آنچه ذكر شد در صورتى درست است كه قطع عضو بدون رضايت دارنده عضو و به اجبار باشد، اما اگر با اذن وى باشد بعيد نيست كه سخن فوق درست نباشد؛ زيرا آن كه به قطع عضو خود جهت پيوند زدن راضى مى‌شود حتماً هدف مادّى يا معنوى دارد، و عقلا بر نقص مالى يا بدنى كه صاحب آن با هدف عقلايى اقدام نموده، عنوان ضرر نمى‌دهند، بلكه در اين صورت، مبادله عقلايى ميان اين هدف عقلايى و آن نقص واقع شده و آن فايده عقلايى جايگزين آن نقص شده است.

همان طور كه بر مبادله مال به مال يا بخشيدن مجانى آن به هدف مالى يا معنوى، ضرر

(٤) تحف العقول، ص ٣٣٧، چاپ صدوق، وسائل الشيعه، ج١٧، باب ٤٢ از ابواب اطعمه مباحه، ص ٦١، ح ١.