لذا شكست آنان در صحنه جنگ به معناى تمام شدن غائله نظامى جمل و نهروان بود (نه اعتقادى). برخلاف جنگ صفين كه اگر دشمن شكست مى‌خورد، پشت سر خود شام را داشتند و شام پناهگاه خوبى بود براى آنان؛ زيرا مى‌توانستند خود را از نو در آن سازمان دهى كنند و به جنگ امام(ع) برگردند. لذا با شكست فرضى لشكر شام غائله نظامى معاويه تمام نمى‌شد.

اين تفاوت ميان «جمل و نهروان» و «صفين» سبب اختلاف در حكم فقهى اسراى جنگ صفين با اسراى جنگ جمل و نهروان مى‌باشد، كه ما در اين مقاله به طور اجمال از اين اختلاف و ادله آن بحث مى‌كنيم.

حكم اسراى اهل بغى

در حكم اسراى اهل بغى ميان فقهاى ما اختلافى وجود ندارد در اين كه اگر پشت‌سر اُسرا و فراريان جنگى اهل بغى پناهگاه، پشتيبان، نيروى مقاوم، سازمان دهى و... وجود داشته باشد اين اسيران را مى‌توان به قتل رسانيد و مى‌توان فراريان جنگى را تعقيب كرد و مجروحان آنها را كشت همانند اُسراى جنگ صفين. و چنانچه پشت‌سر آنها پناهگاه و نيرويى نباشد، كه آنان را مجدّدا سازمان دهى كند، نبايد آنها را تعقيب كرد يا به قتل رسانيد و نبايد مجروحان آنها را كشت و اسيران را بايد آزاد كرد، مگر آن كه مرتكب قتل يا جرحى شده باشند كه بايد به قصاص برسند و آن بحث ديگرى است.

سخنان فقها

عمده ادله اين حكم عبارت است از: آيه نهم از سوره حشر، اجماع، سيره اميرالمؤمنين(ع) در جنگ‌هاى صفين و جمل و نهروان.

ابتدا سخنان فقها را نقل مى‌كنيم:

شيخ طوسى در خلاف كتاب «الباغى» مسأله چهار تصريح دارد كه اگر فراريان جنگ سلاح خود را به زمين نگذارند و به سوى گروه خود فرار كنند مى‌توان آنها را تعقيب كرد و به قتل رساند.