دوم: شركت جستن در جلسات با مواضعى پرسش انگيزانه: امام(ع) اين گزينه را انتخاب كرد. وى در جلسات به گونه‌اى شركت و موضع گيرى نمود كه بازتاب آن در سطح جامعه، اعتراض حضرت را به روند شورا نشان مى‌داد و پشت پرده‌هاى شورا را آشكار مى‌ساخت. سلسله گفتگوهاى چند جانبه‌اى كه بعد از اتمام جلسه رخ داده است (١٠) و نيز اعتراضاتى كه افرادى به تصميم شورا از خود نشان دادند از مواضع نيرنگ ستيز امام(ع) در درون جلسات تأثير مى‌پذيرفت؛ به ويژه آن كه امام(ع) بعد از اتمام شورا تا مدتى مواضع اعتراض‌آميز خود را به روند شورا در رفتارهاى خود منعكس مى‌ساخت. (١١)

دليل سوم: نيالودن دامن سياست

پاى‌بندى به پيمان، تداوم‌دهنده حيات جامعه است. از ديدگاه امام(ع) عهدمدارى ضمانت‌هاى لازم را براى تداوم ميان جامعه پديد مى‌آورد؛ بنابراين فارغ از ماهيت طرف مخاصمه بايد به عهدها و قراردادها پاى‌بند ماند. امام على(ع) در يك تشبيه گويا اشاره دارد كه حتّى مشركان نيز در مناسبات و روابط اجتماعى خود بر وفاى به عهد پاى‌بند بودند. اين تشبيه از آن جهت اهميت دارد كه مشركينِ جاهليّت به نحو تعجّب برانگيزى هر آن چه را براى از هم پاشاندن يك جامعه به تنهايى كفايت مى‌كرد به صورت كامل در محيط خود گرد آورده بودند؛ فقرى فلاكت‌بار، جهلى شعله‌خيز، سرزمينى انسان ستيز و جنايت‌هايى وحشت‌آور همچون زنده به گور كردن دختران، تنها بخشى از واقعيت‌هاى دوران جاهليت است؛ با اين حال آن چه آنان را اجتماع و ارتباط مى‌بخشيد عهدمدارى بود؛ وفاى به عهد آخرين خاكريز تداوم حيات اجتماعى مشركان بوده است. بدينسان امام على(ع) با اين تشبيه به بيان فلسفه عهدمدارى مى‌پردازد:

(١٠) شرح نهج‌البلاغه، ج ٩، ص ٥٥ و ٥٢.
(١١) ر . ك: شرح نهج‌البلاغه، ج ٩، ص ٥٥ و ٥٢.