متفاوت مى باشد. بنابراين ممكن است هلال در شهرى ديده شود اما در شهر ديگر ديده نشود زيرا برآمدگى زمين مانع از ديدن ماه مى شود اين موضوع را اهل فن، رصد كرده‌اند و آشكارا ديده شده است كه برخى ستاره‌هاى نزديك [به افق [براى كسى كه به سرعت به طرف مشرق حركت مى كند، مخفى مى‌ماند وبالعكس.

برخى از شافعيان بر اين اعتقادند كه حكم تمامى شهرها يكسان است و هرگاه در شهرى ماه ديده شده و اول ماه نسبت به آن شهر ثابت شود، اين حكم براى تمامى سرزمين هاى كره زمين اعم از سرزمين هاى دور يا نزديك و يا سرزمين هايى كه وقت طلوع ماه در آنها يكى باشد يا مختلف، ثابت است.

احمد بن حنبل و ليث بن سعد (١١) وبرخى از علماى ما برهمين عقيده اند، زيرا در برخى از شهرها با ديدن ماه، حكم به حلول ماه رمضان مى شود و در برخى ديگر با شهادت و در هر صورت روزه آن روز واجب مى‌شود زيرا خداوند فرموده است: {... فمن شهد منكم الشهرفليصمه..} . (١٢) .

دليل ديگر، اين فرمايش معصوم(ع) است: «فرض اللّه‌ صوم شهر رمضان »(١٣) و ثابت شده است كه اين روز، از روزهاى ماه رمضان است. دليل ديگر اين است كه موعد پرداخت وام با آن فرا مى رسد و نذرى كه موكول به آن است واقع مى شود. دليل ديگر فرمايش امام صادق (ع) است كه مى فرمايد: «فان شهد اهل بلد آخر فاقضه، اگر اهالى شهرديگرى ماه را ديدند، آن روز را كه روزه نگرفته اى قضا كن» (١٤) . امام صادق(ع) در مورد

(١١) فتح العزيز، ج ٦، ص٢٧٢، مجموع، ج ٦، ص٢٧٣و٢٧٤، حليه العلماء، ج ٣، حديث شماره١٨١، مغنى، ج٣٣، ص١٠٧، شرح الكبير، ج ٣، ص ٧.
(١٢) بقره، آيه ١٨٥.
(١٣) صحيح بخارى، ج.٣، ص٣١، سنن نسايى، ج٤، ص١٢١، سنن بيهقى، ج٤، ص٢٠١، كه نقل به معنى است.
(١٤) تهذيب، ج٤، ص١٥٧و١٥٨، حديث شماره ٤٣٩، استبصار، ج٢٧، ص٦٤، حديث شماره ٢٠٦.