ج) با تعذر از رد عين، وظيفه به رد مثل تبديل مى‌شود. اما با تعذر رد مثل شك داريم آيا وظيفه به رد قيمت تبديل مى‌شود يا نه كه مقتضاى استصحاب، بقاى مثل است. بنابر اين بايد بيشترين قيمت از زمان تعذر مثل تا روز ادا داده شود.

د) اگر با تعذر رد عين شك شود كه وظيفه به پرداخت مثل يا قيمت تبديل شده يا نه، مقتضاى اصل عملى وجوب پرداخت بالاترين قيمت از زمان اخذ تا روز ادا خواهد بود.

ضمان دراموال قيمى

آنچه تا به حال مورد بحث قرار گرفت مربوط به ضمان در اموال مثلى بود. اما ضمان دراموال قيمى (٢١) از جهاتى با ضمان اموال مثلى تفاوت دارد. از اين رو اين بحث بايد جداگانه بررسى شود.

جهت تبيين ضمان در اموال قيمى در ابتدا دلايل آن را برمى شمريم و درادامه، ملاك و معيار در زمان محاسبه را مورد بررسى قرار مى‌دهيم.

اگر اموال قيمى مثل نداشته باشد يا تهيه مثل ممكن نباشد از بحث اول خارج و داخل بحث دوم خواهد بود ولى اگر اموال قيمى مثل، هرچند كم، داشته باشد آيا با تلف عين ضمان به قيمت آن تعلق مى‌گيرد يا بايد مثل در صورت امكان داده شود؟

١.ديدگاه ها

فقها درمقام پاسخ به اين پرسش كه آيا در اموال قيمى (درصورتى كه مثل هرچند كم پيدا شود) بايد قيمت داده شود نظريات مختلفى را ابراز كرده اند؛ از جمله:

١.مشهور فقها براين باورند كه ضمان همان گونه كه دراموال مثلى مثل است دراموال قيمى قيمت است.

٢.برخى از فقها همانند ابن جنيد (٢٢) ، شيخ طوسى (٢٣) وعلامه حلى دركتاب

(٢١) تعريف مثلى و قيمى درهمين مجله شماره٢٢ گذشت.
(٢٢) غاية المراد،ص١٣٦.
(٢٣) خلاف،ج٣،ص١٧٥.