٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص

فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٣٥ - پژوهشى در تعديل قرارداد جواد فخّار طوسى

ويژگى غبن حادث موجب مى‌شود كه اين اشكال درمورد غبن ثابت درهنگام عقد قابل طرح نباشد؛ زيرا در مورد غبن حادث فرض مسأله اين است كه هنگام عقد تعادل عوضين برقرار بوده و مالكيت هريك مستقرّ شده سپس براثر حوادث غير مترقبه اداى تعهد و وفا به عقد مستلزم ضرر ديدن يكى از آن دو شده است و دراين موارد ديديم كه مشهور، حكم به ممنوعيت مطالبه حق از سوى صاحب آن نمى‌كنند؛ بلكه حتى بنابر مبناى كسانى كه دراين فرض، قاعده لاضرر را درهر دو طرف جارى دانسته و حكم به تعارض و رجوع به عمومات مى‌كنند نيز نتيجه همان است؛ چرا كه عمومات لزوم عقد و ضرورت وفا به آن، دراين صورت مرجع خواهند بود.

نكته ديگر اين كه جواز تصرف و اعمال حق با فرض تضرر غير، منحصر به مواردى نيست كه مالك و صاحب حق به منظور دفع ضرر از خويش، تصرف مى‌كند بلكه اگر اعمال حق به انگيزه جلب سود هم صورت بگيرد طبق رأى مشهور و پذيرفته شده ، جايز است.

نتيجه : اين كه استناد به قاعده لاضرر و غبن حادث براى توجيه تعديل قانونى ، كارساز نيست و اما در فرض استناد، از چند نكته نبايد غفلت كرد:

١. باپذيرش تأثير غبن حادث، مغبون تنها حقّ فسخ قرارداد را مى‌يابد اما حق تعديل ثمن يا مثمن با گرفتن ارش را ندارد. البته براساس ديدگاهى اگر چه غبن، موجب ثبوت ارش نيست اما غابن با بذل تفاوت، حق فسخ مغبون را ساقط مى‌كند. (١٠٢) شايان توجه است كه درحقوق غرب غبن، علاوه بر مطالبه فسخ قرارداد از سوى مغبون، حق درخواست تكميل(پرداخت تفاوت) را نيز به او مى‌دهد. (١٠٣)

٢.با پذيرش استناد به لاضرر براى اثبات خيار غبن حادث، نبايد غفلت كرد كه:

اوّلا، اين نظر در قراردادى قابل اعمال است كه اجراى تعهد در آنها به طور مستمر يا با تأخير انجام مى‌شود اما غبن در قراردادهاى فورى بعيد است كه خارج از قلمرو قواعد


(١٠٢) تذكرة الفقهاء، ج١، ص٥٢٣.
(١٠٣)براى مطالعه اين رأى درحقوق غرب ر.ك: دروس حقوق مدنى، مازو، ٣، ش٨٧٥ ـ نيز ر.ك: الوسيط، ج٤، ص٤٠٢.