«هنگامى كه سوار بر كشتى شوند، خدا را با اخلاص مى‌خوانند (و غير او را فراموش مى‌كنند)، امّا هنگامى كه خدا آنان را به خشكى رساند و نجات داد، باز مشرك مى‌شوند.»

ت- اين چنين است كه سركش‌ترين كافران (خاندان فرعون) هنگام سختيها به خداوند پناه مى‌بردند و هرگاه سختيها از ايشان برگرفته مى‌شد باز شرك مى‌آوردند.

خداوند مى‌فرمايد:

وَلَمَّا وَقَعَ عَلَيْهِمُ الرِّجْزُ قَالُوا يَا مُوسَى ادْعُ لَنَارَبَّكَ بِمَا عَهِدَ عِنْدَكَ لَئِنْ كَشَفْتَ عَنَّا الْرِّجْزَ لَنُؤْمِنَنَّ لَكَ وَلَنُرْسِلَنَّ مَعَكَ بَنِي إِسْرَائِيلَ‌ [١].

«و چون عذاب بر آنها فرود آمد گفتند: اى موسى! بدان عهدى كه خدا با تو بسته او را بخوان كه اگر اين عذاب را از ما دور كنى به تو ايمان مى‌آوريم و بنى‌اسرائيل را با تو مى‌فرستيم.»

ث- بدين ترتيب ديگر آدميان هنگامى كه به عذاب گرفتار آيند خداوند يكتا را بدون شريك فرامى‌خوانند و دراين باره خداوند مى‌فرمايد:

قُلْ أَرَأَيْتَكُمْ إِنْ أَتَاكُمْ عَذَابُ اللَّهِ أَوْ أَتَتْكُمُ السَّاعَةُ أَغَيْرَ اللَّهِ تَدْعُونَ إِن كُنْتُمْ صَادِقِينَ* بَلْ إِيَّاهُ تَدْعُونَ فَيَكْشِفُ مَا تَدْعُونَ إِلَيْهِ إِن شَاءَ وَتَنْسَوْنَ مَاتُشْرِكُونَ‌ [٢].

«بگو: به من خبر دهيد، اگر عذاب پروردگار به سراغ شما آيد، يا رستاخيز برپا شود، آيا (براى حلّ مشكلات خود) غير خدا را مى‌خوانيد اگر راست مى‌گوييد؟!* (نه)، بلكه تنها او را مى‌خوانيد: و اگر او بخواهد، مشكلى را كه به خاطر آن او را خوانده‌ايد، برطرف مى‌سازد، و آنچه را (امروز) همتاى خدا قرار مى‌دهيد، (در آن روز) فراموش خواهيد كرد.»

ج- اينها همه دلايلى فطرى بر ضرورت اخلاص در دعاست، ليكن آدمى هنگام آسايش به خدا شرك مى‌ورزد و امورى را مى‌خواند كه سودى براى او در بر ندارد. خداوند مى‌فرمايد:

يَدْعُوا مِن دُونِ اللَّهِ مَا لَايَضُرُّهُ وَمَا لَايَنفَعُهُ ذلِكَ هُوَ الضَّلَالُ الْبَعِيدُ [٣].

«او جز خدا كسى را مى‌خواند كه نه زيانى به او مى‌رساند و نه سودى؛ اين همان گمراهىِ بسيار

[١] - سوره اعراف، آيه ١٣٤.

[٢] - سوره انعام، آيات ٤٠- ٤١.

[٣] - سوره حجّ، آيه ١٢.