پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٢ - ٢- محتواى ژرف و جامعيّت نهج البلاغه

سپس به شرح اين جمله‌هاى نه‌گانه پرداخته است، كه بخشى از آن در نهج البلاغه و بخشى در ساير سخنان على (ع) است.

٤- «دكتر زكى مبارك» در كتاب «عبقرية الشريف الرضى» با بيانى رسا مى‌گويد: «من معتقدم كه دقّت و بررسى در نهج البلاغه به انسان مردانگى و شهامت و بزرگى روح مى‌بخشد، چرا كه از روح بزرگى سرچشمه گرفته كه در برابر مشكلات و حوادث با قدرت شيران مقابله كرده است». [١] در اين جا سخن از آگاهى و اطلاعات بيشتر نيست بلكه سخن از درخشش روح شهامت و شجاعت و علوّ نفس در سايه امعان نظر در نهج البلاغه است.

٥- «ابن أبى الحديد» نيز در اين زمينه داد سخن داده و در يكى از گفتارهاى بلند خود مى‌گويد: «سبحان اللّه! چه كسى اين همه امتيازات گرانبها و ويژگيهاى شريف و با ارزش را به اين مرد نمونه (على عليه السلام) بخشيده، چگونه مى‌شود يكى از فرزندان عرب مكّه كه تنها در آن محيط زيسته و با هيچ يك از فلاسفه همنشين نبوده، در دقايق علوم الهيّه و حكمت متعاليه، از افلاطون و ارسطو آگاهتر باشد. كسى كه با بزرگان عرفان و اخلاق هرگز معاشر نبوده در اين باب برتر از سقراط باشد. كسى كه در ميان شجاعان پرورش نيافته (چون اهل مكّه صاحبان تجارت بودند و نه جنگجو) با اين حال شجاعترين فردى باشد كه گام بر روى زمين نهاده است»! [٢] ٦- «مرحوم سيّد رضى» گه گاه اشارات كوتاه و پر معنايى را در عظمت محتواى نهج البلاغه در لا به لاى اين كتاب شريف آورده است كه بسيار قابل ملاحظه است، از جمله در ذيل خطبه ٢١ مى‌گويد:

«انّ هذا الكلام لو وزن بعد كلام اللّه سبحانه و بعد كلام رسول اللّه (ص)

[١] عبقرية الشريف الرضى، جلد ١، صفحه ٣٩٦.

[٢] شرح نهج البلاغه، ابن ابى الحديد، جلد ١٦، صفحه ١٤٦.