پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٣٩ - ويژگيهاى قرآن

سپس به چهارده نكته در مورد جامعيّت قرآن و ويژگيهاى آن اشاره مى‌فرمايد:

١- «حلال و حرام الهى و واجبات و مستحبّاتش را روشن و آشكار كرده بود» (مبيّنا حلاله و حرامه و فرائضه و فضائله).

در اين جمله اشاره با احكام پنجگانه معروف شده است، فرايض اشاره به واجبات، فضايل اشاره به مستحبات، حرام اشاره به محرمات و حلال، مباحات و مكروهات را شامل مى‌شود. [١] ٢- «ناسخ و منسوخ آن را نيز بيان كرده است» (و ناسخه و منسوخه).

منظور از ناسخ و منسوخ، احكام جديدى است كه نازل مى‌شود و احكام قديم را از بين مى‌برد و اين تنها در عصر رسول خدا (ص) واقع شد كه درهاى وحى باز بود و دگرگونى در احكام امكان داشت. پاره‌اى از احكام گر چه در ظاهر به صورت حكم مطلق بود ولى در باطن، مقيد و مخصوص وقت معينى بود و پس از پايان آن وقت، حكم نيز پايان يافت و حكم جديد كه به آن ناسخ گفته مى‌شود نازل گشت. مانند دستورى كه به مسلمانان در مورد دادن صدقه قبل از نجوا و گفتگوهاى در گوشى با پيامبر اكرم (ص) داده شده بود: «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا ناجَيْتُمُ الرَّسُولَ فَقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْواكُمْ صَدَقَةً»، اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد هنگامى كه مى‌خواهيد با پيامبر نجوا كنيد پيش از نجوا، صدقه‌اى در راه خدا بدهيد». [٢] اين آزمونى بود براى مسلمانان كه جز يك نفر- امير مؤمنان على (ع)- به آن‌

[١] «مبيّنا» به صورت اسم فاعل است و حال براى فاعل خلّف (يعنى پيامبر اكرم) مى‌باشد و ضمير در حلاله و حرامه و ... به قرآن مجيد باز مى‌گردد. بعضى از مفسّران نهج البلاغه نيز گفته‌اند كه مبيّنا و اوصاف ديگرى كه بعدا آمده، مانند مفسّرا، حال براى كتاب اللّه است و در عين حال ضماير حلاله و حرامه و ... را به كتاب اللّه يا به «ربّكم» برگردانده‌اند، ولى تفسيرى كه در متن آمده از همه مناسب‌تر است.

[٢] سوره مجادله، آيه ١٢.