پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٥٥ - در عالم فرشتگان

كه تسبيح كنندگان، همان گروههاى قبل هستند و از بعضى از روايات مى‌توان كلام آنها را تأييد كرد. زيرا در روايتى آمده است كه از پيغمبر اكرم (ص) سؤال كردند نماز ملائكه چگونه است؟ پيامبر سخنى نگفت تا اين كه جبرئيل نازل شد و به حضرت گفت: «أنّ اهل السّماء الدّنيا سجود الى يوم القيامة يقولون سبحان ذى الملك و الملكوت و اهل السّماء الثّانية ركوع الى يوم القيامة يقولون سبحان ذى العزّة و الجبروت و اهل السّماء الثّالثة قيام الى يوم القيامة يقولون سبحان الحىّ الّذى لا يموت، اهل آسمان اوّل تا روز قيامت در سجده‌اند و پيوسته مى‌گويند پاك و منزّه است كسى كه صاحب ملك و ملكوت است و اهل آسمان دوّم تا روز قيامت همواره در ركوعند و مى‌گويند پاك و منزّه است خدايى كه صاحب عزّت و جبروت است و اهل آسمان سوّم پيوسته تا قيامت در حال قيامند و مى‌گويند پاك و منزّه است خداوندى كه زنده است و نمى‌ميرد»). [١] در اين كه آيا منظور از سجود و ركوع و قيام، اعمالى همچون سجود و ركوع و قيام ماست يا اشاره به مراحل خضوع و عبادت فرشتگان بر حسب مراتب و مقامات آنها، گفتگوست. اگر فرشتگان را داراى جسم (جسم لطيف) بدانيم و صاحب دست و پا و صورت و پيشانى، معناى اوّل مناسبتر است و اگر جسمى براى آنها قائل نباشيم، يا آنها را داراى جسم بدانيم، نه جسمى همانند ما، معناى دوّم مناسبتر خواهد بود. (در بحث نكات در اين زمينه سخن خواهيم گفت.) به هر حال كار اين مجموعه، همگى عبادت و تسبيح و تقديس خداوند بزرگ است گويى غير از آن، كارى ندارند و جز به عبادت عشق نمى‌ورزند. در واقع آنها از نشانه‌هاى عظمت خداوند و بزرگى مقام او و عدم نياز او به عبادت عبادت كنندگان مى‌باشند و به تعبير ديگر فلسفه خلقت آنان احتمالا آن است كه انسانها به عبادت خويش مغرور نشوند و بدانند كه اگر به فرض محال او نياز به‌

[١] بحار الانوار، جلد ٥٩، صفحه ١٩٨.