را درباره بندگان و مخلوقاتش عوض مى كنند؛ دعا كنم كه خداوند از اين گم راهى ، هدايتشان كند؛ چرا كه جنايت آنان بر ساحت ربوبى خدا و حكمت الهى و جلالت نبوى ، سخت تر از جنايت عارفان به خدا و پيامبر صلى الله عليه و آله است . بزرگداشت و تكريم جلالت خداوند و بزرگداشت پيامبر خدا و حقّ هدايت پيامبر صلى الله عليه و آله با سخنان و رفتار خويش ، ايجاب مى كند كه ابتدا براى هدايت كسى دعا شود كه ضررش بيشتر و خطرش شديدتر است ، كه ايشان نتوانست با جهاد ، آن را بزُدايد و آنان را از كفر و فساد ، باز دارد . دعا كردم كه هر گم راه از خدا ، به سوى خدا هدايت شود و هر گم راه از پيامبر صلى الله عليه و آله ، به سوى او باز گردد و هر گم راه از حق ، حق را بپذيرد و بر آن تكيه كند . سپس براى اهل توفيق و پيروان حق ، دعا كردم كه توفيقشان بپايد و حقجويى شان افزون شود . نيز براى خودم و كسانى كه كارشان به من مربوط است ، بر اساس اميدى كه داشتم و به ترتيبى كه به خدا و به خواسته پيامبرش نزديك تر باشد ، دعا كردم و مهم ترين حاجت ها را طبق اميدى كه داشتم به اجابت نزديك تر است ، مقدّم داشتم . آيا نمى بينى كه قرآن مقدّس ، وساطت ابراهيم عليه السلام براى ناسپاسان را بيان كرده است؟ خداوند مى فرمايد : « يُجَـدِلُنَا فِى قَوْمِ لُوطٍ إِنَّ إِبْرَ هِيمَ لَحَلِيمٌ أَوَّ هٌ مُّنِيبٌ ؛ درباره قوم لوط با ما مجادله مى كند . همانا ابراهيم ، بردبار و نرم دل و بازگشت كننده [ به سوى خدا] است» . [١] خداوند ، بردبارى و شفاعت و مجادله وى را درباره قوم لوط ، كه كفر (ناسپاسى) آنان به آن جا رسيده بود كه كيفرشان زود فرا رسيد ، ستوده است . آيا نديده اى كه در ميان روايات مربوط به پيامبر صلى الله عليه و آله كه پيشواى اهل جلالت است ، چنين آمده كه هر گاه قوم كافر ، ايشان را آزار مى داد و آزار را به نهايت مى رساند ، پيامبر صلى الله عليه و آله مى گفت : «خدايا! قوم مرا ببخشاى . آنان

[١] نهج البلاغه : نامه ٥٣ .[٢] ر .ك : ص ١٤٩ (كسانى كه پيامبر بر ايشان دعا كرد / دعاى پيامبر براى قوم خود) .[٣] هود : آيه ٧٥ .[٤] ممتحنه : آيه ٨ .[٥] الإقبال : ج ١ ص ٣٨٤ .[٦] ر . ك : ص ٦٧ (كسانى كه نبايد برايشان دعا كرد / ستمكار) .[٧] حلية الأولياء : ج ٦ ص ١٧٥ ، كنز العمّال : ج ١١ ص ١٩١ ح ٣١١٧٦ .[٨] رعد : آيه ١١ .