واژه «حكمت» ، بيست بار در قرآن كريم آمده است و خداوند متعال ، در اين كتاب آسمانى ، ٩١ بار ، خود را با صفت «حكيم» ستوده است . [١] تأمّل در موارد كاربرد اين واژه در متون اسلامى ، نشان مى دهد كه حكمت از نگاه قرآن و حديث ، عبارت است از : مقدّماتِ محكم و استوار علمى ، عملى و روانى براى نيل به مقصد والاى انسانيت ، و آنچه احاديث اسلامى در تفسير حكمت آورده اند ، در واقع ، مصداقى از مصاديق اين تعريف كلّى است .

اقسام حكمت

بر پايه آنچه در تعريف كلّى حكمت ذكر كرديم ، حكمت از نگاه قرآن و حديث ، به سه نوع تقسيم مى شود : حكمت علمى ، حكمت عملى و حكمت حقيقى . [٢] گفتنى است كه اين تقسيم بندى و نام گذارى ، بر اساس تأمّل در كاربردهاى واژه «حكمت» در قرآن و احاديث اسلامى است . [٣] حكمتِ علمى ، عملى و حقيقى ، هر يك به منزله پلّه هاى نردبان استوارى هستند كه انسان با بهره گيرى از آنها به قلّه كمال انسانيت ، صعود مى كند . جالب توجّه است كه بدانيم پلّه اوّل اين نردبان (يعنى حكمت علمى) را فرستادگان خداوند متعال ،

[١] صفت «حكيم» در قرآن ، ٣٦ بار همراه با صفت «عليم» ، ٤٧ بار با صفت «عزيز» ، چهار بار با صفت «خبير» و يك بار همراه هر يك از صفات «توّاب» ، «حميد» ، «علىّ» و «واسع» ، آمده است .[٢] ر.ك: دانش نامه عقايد اسلامى : معرفت شناسى / ج ٢، كه احاديث شماره ١٥٥٣ ، ١٥٦٠ و ١٥٦٢ به حكمت علمى ، احاديث شماره ١٥٥٨ و ١٥٥٩ به حكمت علمى و عملى ، و احاديث شماره ١٥٥٢ ، ١٥٥٥ ـ ١٥٥٧ به حكمت حقيقى اشاره دارند.[٣] براى آشنايى با ساير تقسيم بندى هاى اين واژه ، ر . ك : فرهنگ معارف اسلامى : ج ٢ ص ٧٥٥ .