حكمت نامه پيامبر اعظم صلَّي الله عليه و آله - محمدی ریشهری، محمد - الصفحة ٢٢
فصل چهارم ، احاديثى گزارش مى شوند كه به عوامل تقويت عقل و گستردگى خردورزى مى پردازند و انسان با توجّه بدانها ـ كه برخى مادّى اند و برخى ديگر معنوى ـ ، حتّى به گستردگى «حفظ» نيز دست مى يازد . فصل پنجم ، نشانه هاى خِرد و خردورزى را مى نماياند كه به واقع ، خردمند ، چه كسى است و از چه راهى مى توان فهميد كه : شعاع خِرد در انسانى پرتوافكن است؟ عقل ، چه سان كمال مى يابد؟ و چه نشانه هايى در كس ، نمايانگر كمال عقل اوست؟ اين همه را روايات فصل پنجم ، گزارش كرده است تا زمينه اى باشد براى آشنايى با آفت ها ، آسيب ها و ناهنجارى هاى خِرد كه در فصل ششم آمده است ، تا انسان با آن همه همبر شود و با اين همه بستيزد تا به خِرد ، خِردورزى و ارجمندى هاى خِرد ، دست يابد و از آفت و آسيب هاى خِرد ، آگاه گردد و مآلاً از نقش آفرينى عقل و راهنمايى و هدايت گسترى خِرد در صفحه ذهن و صحنه زندگى بهره مند گردد . در فصل هفتم ، سخن از جهل و ابعاد آن است و هشدار نسبت به جهل مدارى و گرفتار آمدن در چنگ جهل مداران و ضرورت روى بر تافتن از آن گونه كسان و در نهايت ، نشانه هاى جهل و جهل مدارى و ... و شناسايى و شناساندن اين كه : جاهل كيست؟ و جهل مدار ، كدام است؟ ... و اين كه : اگر كسى در اين تور مرئى يا نامرئى گرفتار آمده بود ، چه كند و خود را چه سان از كمند جهل و فضاى جهل آلودِ جهل مداران ، رهايى بخشد ؟ اين همه در احاديث فصل هاى هشتم ، نهم و دهم آمده است . در مفاهيم دينى و معارف قرآنى ، مكرّر از «جاهليت نخستين» سخن رفته است . جاهليت نخستين چيست و از چه ويژگى هايى برخوردار است و در سنجش با آن ، «جاهليت جديد» ، چه مفهومى خواهد داشت و بر چه پايه هايى استوار خواهد بود ؟