أسأَلُكَ ... أن تَهَبَ لى كُلَّ جُرمٍ أجرَمتُهُ ... وكُلَّ جَهلٍ عَمِلتُهُ . [١] از تو مى خواهم ... كه بر من ببخشى ، هر جُرمى را كه مرتكب شده ام و هر [ كار ]جاهلانه اى را كه انجام داده ام .

زندگى عقل

هر چند عقل ، حيات روح است ، [٢] ليكن از نظر متون اسلامى ، خودش نيز حيات و مرگ دارد و تكامل مادّى و معنوى انسان ، در گرو حيات آن است . ميزان حيات عقلى بشر ، به اندازه فعاليت قوّه عاقله به عنوان محرّك اخلاقى است و اين ، يكى از رازهاى اصلى بعثت انبياى الهى است . امام على عليه السلام در بيان فلسفه بعثت پيامبران مى فرمايد : و يُثيروا لَهُم دَفائِنَ العُقولِ . [٣] و [اين كه] گنجينه هاى خرد را در آنان، آشكار كنند. فعّال كردن انديشه در جهت كشف اسرار طبيعت ، از انسان ، ساخته است ؛ ولى زنده كردن عقل در زمينه شناخت كمال مطلق و برنامه ريزى براى حركت در مسير مقصد اعلاى انسانيت ، جز از انبياى الهى ساخته نيست . آنچه در كتاب و سنّت درباره عقل (اسباب ، موانع ، آثار ، علائم و احكام) و جهل آمده است ، همگى مربوط به اين معنا از معانى عقل و انديشه اند . هنگامى كه انسان در پرتو تعاليم پيامبران الهى به بالاترين مراتب حيات عقلى رسيد ، به نورانيت و معرفتى دست مى يابد كه نه تنها خطاپذير نيست ، بلكه او را تا رسيدن به مقصد اعلاى انسانيت همراهى مى كند . امام على عليه السلام در اين باره

[١] مفاتيح الجنان : دعاى كميل.[٢] ر . ك : دانش نامه عقايد اسلامى : معرفت شناسى / ح ٤ .[٣] ر . ك : دانش نامه عقايد اسلامى : معرفت شناسى / ح ٢٤٠ .