گزارش روايت ها ، سخن را از «عقل» آغاز كرده اند . در اين مجموعه نيز در بخش يكم آن ، پيش از بيان سخنان حكمت آميز پيامبر اعظم ، ضمن پژوهشى ، معناى «عقل» از نظر لغوى و از نگاه روايات اسلامى ، مورد بررسى قرار گرفته و توضيح داده شده كه واژه «عقل» در متون اسلامى ، گاه درباره ادراكات انسان به كار رفته و گاه درباره محصول ادراكات او . همچنين مقصود از «عقل نظرى» و «عقل عملى» و تفاوت ميان «عاقل» و «عالم» ، و خطر علمِ بدون عقل ، بيان گرديده است . سپس به منظور فهم درست آيات و احاديثى كه در نكوهش جهل و جاهل و ضرورت جهل زدايى از جامعه وارد شده ، چهار معنا براى «جهل» ارائه مى گردد و خطرناك ترين جهل براى انسان ، تبيين مى شود و در پايان ، اين پژوهش ، به اين پرسش پاسخ مى دهد كه : چرا بر خلاف متعارف كه «جهل» در برابر «علم» مطرح مى گردد ، در نصوص اسلامى و به تبعِ آن در منابع حديثى ، «جهل» در برابر «عقل» قرار گرفته است ؟ پس از اين تحقيق مقدّماتى ، ضمن دوازده فصل ، سخنان والا و حكيمانه پيامبر خدا درباره عقل و جهل ، گزارش شده است . حقيقت عقل ، آفرينش عقل و جهل ، تشويق بر خِردورزى و ژرف انديشى ، هشدار نسبت به فرجام ناهنجارى ها و نابه سامانى هاى گونه گون در به كار نگرفتن خِرد ، و بى توجّهى به مقتضاى خردورزى و انديشه ورى ، در اين باب و در ضمن احاديث فصل هاى يكم و دوم آمده است و نيز «حُجّيت عقل» در نگاه دين و نقش آفرينى آن در دستيابى انسان به جايگاهى ارجمند در اين دنيا و پاداش الهى در جهان واپسين كه اين ، موضوع فصل سوم است . پايگاهى به اين والايى و جايگاهى به اين ارجمندى ، سزامند آن است كه انسان ، بدان توجّه كند و در فهم استوارى ، گستردگى و ژرفايى آن بكوشد . آن گاه در