بيمارى [١] و خطرناك ترين دشمن [٢] است و شخص جاهل ، بدترينِ جنبنده ها ، بلكه مرده اى در ميان زندگان است . [٣] براى فهم درست آيات و احاديثى كه درباره مذمّت جهل و جاهل و علائم و احكام آن ، و در يك كلمه ، ضرورتِ «جهل زدايى» وارد شده ، نخستين مسئله اين است كه : جهل چيست؟ و آيا از منظر اسلام ، مطلق جهل ، مذموم و خطرناك است ، يا معناى خاصّى از آن ؟ و در صورت دوم ، آن معناى خاص كدام است ؟ به عبارت ديگر ، بايد فهميد كه : كدام جهل ، ريشه همه شرور است ؟ كدام جهل ، بزرگ ترين مصيبت است ؟ كدام جهل ، بدترين و زيانبارترينِ دردها است ؟ كدام جهل ، شديدترين فقر است ؟ كدام جهل ، خطرناك ترين دشمن است ؟ و كدام جاهل به فرموده قرآن كريم ، «شرّ الدّواب (بدترين جنبنده)» است و به گفته امام على عليه السلام ، مرده اى در ميان زندگان است .

معانى واژه «جهل»

به طور كلّى ، براى جهلِ مذموم ، چهار معنا متصوّر است : اوّل . همه گونه نادانى ، دوم . نادانى نسبت به علوم و معارف مفيد و سازنده ، سوم . نادانى نسبت به ضرورى ترين معارف مورد نياز انسان ، چهارم . نيرويى در مقابل خِرد .

[١] ر . ك : دانش نامه عقايد اسلامى : معرفت شناسى / بخش سوم : نادانى / فصل يكم : پرهيزدادن از نادانى / ناگوارترين بيمارى .[٢] ر . ك : دانش نامه عقايد اسلامى : معرفت شناسى / بخش سوم : نادانى / فصل يكم : پرهيزدادن از نادانى / زيانبارترين دشمن .[٣] ر . ك : دانش نامه عقايد اسلامى : معرفت شناسى / ح ٩٢٢ .