حكمت نامه پيامبر اعظم صلَّي الله عليه و آله - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٥

آداب دانش اندوزى و فراگيرى دانش ، در فصل هفتم گزارش شده است ؛ و چه تنبّه آفرين و ديده گشا! سؤال و جستجوگرىِ دانش از راه پرسيدن از ديگران ، از مهم ترين راه هاى زدودن ناآگاهى و رسيدن به آگاهى هاست . از اين رو ، در ادامه آنچه آمد ، فصل هشتم از اين باب ، ويژه «آداب پرسش» است و بر نمودن آنچه شايسته پرسيدن است و آنچه نبايد از چگونگى آن پرسيد ، و در نهايت ، چگونگى و فرجام بسيار پرسيدن . در فصل نهم ، از احكام «آموختن» سخن رفته است و در ضمن آن ، از آنچه شايسته دانستن است و آنچه نبايد آموخت و سخنى كوتاه در اين كه : مراد روايات نبوىِ بيانگر «نهى از آموختن نجوم» چيست؟! فصل دهم ، نصوص مرتبط با ضرورت تعليم ، آگاهى گسترى ، جايگاه آن ، ارزش معلّم و حقوق معلّم را آورده است و فصل يازدهم ، «آداب تعليم» را كه از جمله آنهاست : اخلاصِ احسان ، و نرمش و مدارا در دانش گسترى و در پايان ، اين سخن بيدارگر از پيامبر خدا كه : يا أَبا ذَرٍّ ! إِذا سُئِلتَ عَن عِلمٍ لا تَعلَمُهُ فَقُل : لا أَعلَمُهُ ، تَنجُ مِن تَبِعَتِهِ ، وَ لا تُفتِ بِما لا عِلمَ لَكَ بِهِ ، تَنجُ مِن عَذابِ اللّه ِ يَومَ القيامَةِ . يا أَبا ذَرٍّ ! يَطَّلِعُ قَومٌ مِن أَهلِ الجَنَّةِ عَلى قَومٍ مِن أَهلِ النَّارِ فَيقولونَ : ما أَدخَلَكُمُ النَّارَ وَ قَد دَخَلنا الجَنَّةَ لِفَضلِ تأديبِكُم وَ تَعليمِكُم ؟ فَيقولونَ : إِنَّا كُنَّا نأمرُ بِالخَيرِ وَ لا نَفعَلُهُ . [١] اى ابو ذر ! هر گاه از تو پرسشى شد كه جوابش را نمى دانى، بگو : نمى دانم، تا از تبعات آن، رهايى يابى و درباره چيزى كه نمى دانى، فتوا نده تا از عذاب خدا در روز رستاخيز، برهى . اى ابو ذر ! گروهى از بهشتيان به گروهى از جهنّميان سرك مى كشند و از آنها مى پرسند: چه باعث گرفتارى شما به آتش شد، در حالى كه خدا ما را به فضل