خواهد آورد : «وَ أَضَلَّهُ اللَّهُ عَلَى عِلْمٍ . [١] و خداوند ، او را دانسته، گم راه گردانيده است» . بر اين اساس ، محور اصلى سخن در متون اسلامى ، هنگامى كه «جهلْ» مورد بررسى قرار مى گيرد ، معناى چهارم آن است و ساير معانى جهل ، به ترتيب اهمّيت ، مورد توجّه اند .

٢ . رويارويى عقل و جهل

نكته دوم ، روشن شدن سرّ تقابل «عقل» و «جهل» در متون اسلامى است . سؤال ، اين است كه : چرا بر خلاف متعارف كه «جهل» در مقابل «علم» مطرح مى شود ، در قرآن و حديث ، «جهل» در برابر «عقل» قرار گرفته است؟ وقتى به كتب حديثى مراجعه كنيد ، عنوان «علم و جهل» را نخواهيد يافت ، بر خلاف عنوان «عقل و جهل» كه در اغلب مجموعه هاى حديثى وجود دارد . راز اين مسئله ، آن است كه اسلام ، «جهل» به مفهوم چهارم را ـ كه امرى وجودى و در برابر «عقل» است ـ خطرناك تر از «جهل» به مفهوم دوم و سوم ـ كه امرى عدمى و در برابر «علم» است ـ مى داند . به تعبير ديگر ، تقابل ميان «عقل» و «جهل» در متون اسلامى ، نشانه آن است كه اسلام ، جهلِ در مقابل عقل را خطرناك تر از جهلِ در مقابل علم مى داند و تا اين جهل ، ريشه كن نشود ، ريشه كن شدنِ جهلِ در مقابل علم ، براى جامعه سودى اساسى در بر نخواهد داشت و اين ، نكته اى است بسيار ظريف و مهم .

[١] جاثيه : آيه ٢٣ .