دانشنامه عقايد اسلامي - محمدی ریشهری، محمد - الصفحة ٣٧
١ / ٣
باور درست در توحيد
٣٩٢٥.امام صادق عليه السلام : مردم، درباره توحيد به سه گونه اند : اثبات كننده ، نفى كننده و تشبيه كننده . نفى كننده ، باطل انديش است ، اثبات كننده ، باايمان است و تشبيه كننده، مشرك است .
٣٩٢٦.امام صادق عليه السلام ـ در نامه اش به عبد الرحيم قصير ـ: خدايت رحمت كند ! از توحيد پرسيده اى و نيز نظر پيشينيانت را درباره آن مى خواهى . پس والا باد خداوندى كه به مانند او چيزى نيست و او شنوا و بيناست . والاست از اوصافى كه تشبيه كنندگان خدا به خلقش ، بدان توصيفش مى كنند ؛ افترا زنندگان به خدا ! خدايت رحمت كند ! بدان كه نظر درست در توحيد ، صفاتى است كه در قرآن نازل شده است . پس بطلان و تشبيه را از خداى متعال ، دور كن كه نه نفى صفات درست است ، نه تشبيه [به مخلوق ]كه خدا ثابت و موجود است . خدا ، والاتر از آن اوصافى است كه توصيفگران توصيفش مى كنند و از قرآن در مگذريد كه پس از بيان ، گم راه مى شويد .
٣٩٢٧.التوحيد ـ به نقل از محمّد بن عيسى بن عبيد ـ: امام رضا عليه السلام به من فرمود : «چون به تو گفته شود : بگو كه خدا شيى ء است يا نه ، چه مى گويى ؟». گفتم : خداوند، شى ء بودن را براى خود اثبات كرده است ، آن جا كه مى گويد : «بگو : گواهى چه چيزى از همه برتر است ؟ بگو : خدا، ميان من و شما گواه است» . و به او مى گويم : او شى ء است ، امّا نه مانند ديگر اشيا ؛ زيرا اگر شى ء بودن او را نفى كنيم، به ورطه نفى و بطلان در افتاده ايم . امام عليه السلام به من فرمود : «راست و درست گفتى» . سپس فرمود : «مردم، در توحيد سه گونه اند : نفى ، تشبيه و اثبات بدون تشبيه . نفى، روا نيست و تشبيه هم روا نيست ؛ چون چيزى شبيه خداى ـ تبارك و تعالى ـ نيست و نظر درست، همان اثبات بدون تشبيه است» .