دانشنامه عقايد اسلامي - محمدی ریشهری، محمد - الصفحة ٢٥
ر . ك : ص ٩١ (دليل هاى توحيد ربوبى) . ص ٩٥ (دليل هاى يگانگى در تدبير) .
١ / ٢
معناى توحيد
٣٩٠٥.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : هر چيزى را شناس نامه اى است و شناس نامه خداوند ، «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» (سوره توحيد) است .
٣٩٠٦.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : [معناى] توحيد آن است كه ظاهرش ، در باطن او و باطنش در ظاهر اوست . ظاهرش وصف كردنى و ناديدنى و باطنش ، موجود و پنهان ناشده است . در هر جا طلب مى شود و هيچ جايى، حتّى يك لحظه از او خالى نيست . حاضر است ؛ امّا نه محدود، و غايب است، امّا نه مفقود .
٣٩٠٧.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : خداوند، يكى است و تجزيه ناپذير، و انسان، يكى است و تجزيه پذير : كالبَد و عَرَض ، و بدن و روح .
٣٩٠٨.امام على عليه السلام ـ در توصيف خداى سبحان ـ: هر يكى جز او، اندك است .
٣٩٠٩.امام على عليه السلام ـ درباره گفته مؤذّن : «لا إله إلاّ اللّه » ـ: اعلام به اين است كه گواهى دادن، جز از سرِ معرفت درونى روا نيست . گويى كه مى گويد : من مى دانم كه معبودى جز خداوند نيست و هر معبودى جز خدا ، پوچ است و آنچه را در دل از آگاهى به يگانگى خدا دارم ، با زبانم بدان اقرار مى دارم و گواهى مى دهم كه پناهگاهى در برابر خدا ، جز خود او نيست و نجاتى از شرّ هر شرور و از فتنه هر فتنه گرى جز به يارى خدا نيست . و بار دوم كه مى گويد : «أشهَدُ أن لا إله إلاّ اللّه » ، معنايش آن است كه : گواهى مى دهم كه هدايتگرى جز خداوند نيست وبراى من، جز خداوند، راهنمايى به سوى دين نيست. و خداوند را شاهد مى گيرم كه من، به يگانگى خداوند، گواهى مى دهم و ساكنان آسمان ها و زمين ها را و هر كه از فرشتگان و مردم را كه در آنها هستند و آنچه از كوه ها و درختان و جنبندگان و حيوانات وحشى را كه در آنها هستند و هر تَر و خشكى را شاهد مى گيرم بر اين كه : من گواهى مى دهم كه هيچ آفريدگارى جز خداوند نيست، و هيچ روزى رسانى و معبودى و زيان آورى و سود رسانى و قبض كننده اى و بسط دهنده اى و عطا كننده اى و خوددارى كننده اى و خيرخواهى و كفايتگرى و شفا دهنده اى و هيچ پيش بَرَنده اى و پس اندازنده اى نيست ، جز خدا . آفرينش و كار، از آنِ اوست و همه خير به دست اوست . خجسته است خداوند ، پروردگارِ جهانيان .