دانشنامه عقايد اسلامي - محمدی ریشهری، محمد - الصفحة ١٥٧
٤٠١٧.امام باقر عليه السلام ـ در قنوتش ـ: خدايا ! ... بنده كوچك تو ، گرفتار ضعف بشرى و ناتوانىِ انسانيت است، و چيرگىِ الوهيت و پادشاهىِ خلقت ، از آنِ توست .
٤٠١٨.امام صادق عليه السلام : كسى جز خدا، چيز را از بى چيزى ، هستى نمى بخشد و جز خدا، چيز را از جوهر آن به جوهرى ديگر تبديل نمى كند و جز خدا ، آن را از وجود به عدم نمى برَد .
٤٠١٩.امام صادق عليه السلام : نمايندگانى از فلسطين، بر امام باقر عليه السلام وارد شدند و از وى سؤال هايى كردند و امام پاسخشان داد . سپس از معناى «الصمد» پرسيدند ، و امام فرمود : تفسير آن، در خودش هست ؛ «الصمد» پنج حرف دارد : الف، دليل بر إنّيت (وجود) اوست و اين همان گفته خداوند عز و جل است : «خدا گواهى مى دهد كه جز او خدايى نيست» و اين، آگاهى دادن است و به چيزهايى اشاره دارد كه از حواس، پوشيده اند. و لام، دليل بر الوهيت اوست كه او همان خداوند است . و الف و لامِ ادغام يافته ـ كه در گفتار، ظاهر نمى شوند و به گوش، شنيده نمى شوند و در نگارش، پديدار مى شوند ـ دليل اند بر آن كه خدا، لطيف و پنهان است و به حواس، درك نمى شود و به زبانِ توصيف كننده و گوشِ شنونده در نمى آيد ؛ چون معناى «اله»، خدايى است كه مردم، از درك ماهيت و چگونگىِ او به وسيله حس و وهم ، حيران گشته اند ، نه بلكه او سازنده وهم ها و آفريدگار حواس است و آن، تنها در نگارش ظاهر مى شود و دليل بر آن است كه خداى سبحان، ربوبيت خويش را در پديد آوردنِ خلق و تركيب روح هاى لطيف ايشان با پيكرهاى ناشفّافشان ، آشكار مى سازد . پس چون بنده اى به خودش مى نگرد ، روح خود را نمى بيند ، همان گونه كه لام «الصّمد» آشكار نمى شود [١] و در هيچ يك از حواسّ پنجگانه وارد نمى شود ؛ امّا چون به نوشته بنگرد ، آنچه پنهان و لطيف بوده ، آشكار مى شود . هر زمان بنده، در ماهيت آفريدگار و چگونگىِ او بينديشد ، در او سرگردان و متحيّر مى شود و انديشه اش به تصوّرى از او نمى رسد ؛ چون او آفريدگار صورت هاست ، و هر گاه به خلقت خود بنگرد ، برايش ثابت مى شود كه خداوند عز و جل ، خالق و تركيب كننده روح با پيكر اوست .
[١] الصّمد ، الف و لام تعريف دارد و چون «ص» از حروف شمسى است، لام موجود در «الصّمد»، تلفّظ نمى گردد .