جهاد در آيينه قرآن(ج1) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٣٨٨
آنها ياران يكديگرند؛ و آنها كه ايمان آوردند و مهاجرت نكردند، هيچ گونه ولايتى [: دوستى و تعهدى] در برابر آنها نداريد تا هجرت كنند. و [تنها] اگر در [حفظ] دين [خود] از شما يارى طلبند، بر شماست كه آنها را يارى كنيد، جز بر ضدّ گروهى كه ميان شما و آنها، پيمان [تركِ مخاصمه] است؛ و خداوند به آنچه عمل مىكنيد، بيناست.
در برخى تفاسير آمده است كه عبارت «والذين آمنوا و لم يهاجروا ...» در باره اعراب باديهنشينى نازل شده است كه پيامبر (ص) با آنان صلح كرد، با اين شرط كه در ديار خود بمانند و به مدينه هجرت نكنند و هرگاه رسول خدا خواست، به همراه وى با دشمنان بجنگند و از غنيمت سهمى نبرند. آنان نيز بر پيامبر شرط كردند كه هر گاه دشمن به آنان هجوم آورد، آنان را يارى كند، جز بر ضد قومى كه ميان آنان و پيامبر پيمان عدم تعرض منعقد شده است. ١ ١. نورالثقلين ٣/ ٦٣.
١. جعل ولايت نصرت و امان ميان انصار و مهاجران از سوى خداوند: مراد از «الذين آمنوا و هاجروا و جاهدوا»، دسته نخستِ مهاجران از مكه به مدينه و مراد از «الذين آووا و نصروا»، انصار است. خداوند متعال با جمله «اولئك بعضهم اولياء بعض» ولايت را جعل فرمود. ١ به سخن ديگر، اين جمله، جملهاى خبرى و مراد از آن انشاء و جعل ولايت است ٢ و بدين معناست كه انصار و مهاجران در يارى كردن يكديگر ولايت دارند و بايد از هم پشتيبانى كنند؛ هرچند خويشاوند نيستند. برخى نيز گفتهاند كه مراد از ولايت، ولايت امان است. از اين رو، هرگاه مسلمانى انسانى را امان داد، امانش براى ديگر مسلمانان نافذ است و آنان بايد امانش را محترم بشمارند. ٣ إنّ الذين آمنوا ... و الذين آووا و نصروا اولئك بعضهم اولياء بعض ١. الميزان ٩/ ١٤١.* ٢. راهنما ٦/ ٥٧٤.* ٣.
مجمع البيان ٣- ٤/ ٨٦٢.