جهاد در آيينه قرآن(ج1) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٨٦
خطاب به «الذين كفروا» است. از اين رو، اين آيه دنباله سخن پيامبر اكرم (ص) در آيه قبل [: ستغلبون و تحشرون ...] است. در اين صورت معناى آيه اين است: اى مشركان! اگر بصير باشيد، اين جنگ براى اثبات اينكه غلبه و پيروزى براى حق است و خداوند هر كه را بخواهد يارى مىكند و مغلوب نمىشود، كافى است؛ زيرا مسلمانان از نظر قواى مادى با شما قابل مقايسه نبودند.
ممكن است خطاب «لكم» متوجه مسلمانان باشد. در اين صورت معناى آيه اين است:
اى مسلمانان! از اين جنگ درس بگيريد و در باره لطف و نصرت الهى تفكر نماييد. ٢ و قد كان لكم آية فى فئتين التقتا ١. مجمع البيان ١- ٢/ ٧٠٩.* ٢. الميزان ٣/ ٩٢- ٩٣.
٣. امداد غيبىِ زياد جلوه كردن مسلمانان در چشم كافران در جنگ بدر، عامل پيروزى: در قرآن كريم امداد غيبى تصرف در ديدگان جنگجويان، تنها، در باره جنگ بدر آمده است؛ يك بار پيش از وقوع جنگ كه خداوند متعال مسلمانان را در چشم كافران و كافران را در چشم مسلمانان اندك جلوه داد تا كافران براى جنگ با مسلمانان جرأت يابند و مسلمانان از جنگ با كافران منصرف نشوند- كه در آيه ٤٤ سوره انفال [: و اذ يريكموهم ...] بدان اشاره شده است- و يك بار هم پس از وقوع جنگ كه خداوند متعال مسلمانان را در ديدگان كافران زياد جلوه داد تا آنان را به اين وسيله شكست دهد.
امداد اخير موضوع آيه مورد بحث است. ١ از سياق آيه استفاده مىشود كه دو ضمير «هم» در عبارت «يرونهم مثليهم» به «فئة تقاتل فى سبيل الله» برمىگردد؛ يعنى كافران، مسلمانان را در جنگ بدر دو برابر (٦٢٦ نفر) مىديدند؛ در حالى كه ٣١٣ نفر بيش نبودند. ٢ فئة تقاتل فى سبيل اللّه و اخرى كافرة يرونهم مثليهم رأىَ العين ١. الميزان ٣/ ٩٣؛ مجمع البيان ١- ٢/ ٧٠٩.* ٢.
الميزان ٣/ ٩٤.
٤. نقش تعيين كننده برآورد نيرو در سرنوشت جنگ ١: از آنجا كه امداد غيبى زياد جلوه كردن مسلمانان در چشم كافران و اندك جلوه كردن كافران در چشم مسلمانان موجب شد تا روحيه كافران، تضعيف و روحيه مسلمانان تقويت شود و در نتيجه، فرجام جنگ به نفع مسلمانان رقم بخورد، مىتوان به نقش تعيين كننده برآورد نيرو در روحيه جنگجويان و تعيين سرنوشت جنگ پى برد.
يرونهم مثليهم رأىَ العين ١. راهنما ٢/ ٣٤٥.