وَ قاتِلُوهُمْ حَتى‌ لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَ يَكُونَ الدِينُ لِلَّهِ فَإِنِ انتهَوْاْ فَلَا عُدْوانَ إِلَّا عَلىَ الظالِمِينَ (١٩٣)
با آنان بجنگيد تا ديگر فتنه‌اى نباشد و دين، مخصوص خدا شود.
پس اگر دست برداشتند، تجاوز جز بر ستمكاران روا نيست.
١. نابودى شرك و بت‌پرستى، از اهداف جهاد ابتدايى: مراد از «فتنه» در اين قبيل آيات، شرك و بت‌پرستى است كه مشركان مكه دچار آن بودند وديگران را نيز بدان وادار مى‌كردند. ١ عبارت «ويكون الدين للّه» بر اين احتمال دلالت مى‌كند. ٢ خداوند متعال در اين آيه غايت و هدف وجوب جنگ با مشركان را بيان‌مى‌كند كه از بين بردن شرك است. از امام صادق (ع) نيز روايت شده است كه مراد از فتنه در اين آيه شرك است. ٣ و قاتلوهم حتّى لا تكون فتنة ١. الميزان ٢/ ٦٢.* ٢. الكبير ٥/ ١٣٣؛ الميزان ٢/ ٦٢.* ٣. مجمع البيان ١- ٢/ ٥١٣.
٢. برقرارى حاكميّت دين اسلام، از اهداف جهاد ابتدايى: از ديگر اهداف جهاد با كافران و مشركان، غلبه اسلام بر ديگر اديان است. ١ و قاتلوهم حتّى ... يكون الدين للّه‌ ١. مجمع البيان ١- ٢/ ٥١٣؛ راهنما ١/ ٤٨٠.
٣. لزوم دعوت كافران به اسلام قبل از شروع جنگ در جهاد ابتدايى: اين آيه بر وجوب دعوت كافران به اسلام قبل از جنگ با آنان دلالت دارد كه اگر آن را پذيرفتند، جنگ منتفى است. دليل اين سخن آن است كه در آيه، هدف از جهاد با كافران، برقرارى حاكميّت دين الهى عنوان شده‌است و جنگ براى تحقق چنين هدفى بدون دعوت به دين حق كه اساس آن توحيد و يكتاپرستى است، معنا ندارد. ١ به سخن ديگر، تا قبلًا مشركان از فتنه‌انگيزى نهى نشوند، «انتهوا» كه نهى‌پذيرى است، تحقق نمى‌يابد. ٢ و قاتلوهم حتّى ... يكون الدين للّه‌ ١. الميزان ٢/ ٦٢.* ٢. راهنما ١/ ٤٨٠.
٤. پذيرش اسلام به وسيله كافران، از راه‌هاى پايان جنگ: متعلق «انتهوا» فتنه يعنى شرك است. بنابراين، معناى آيه اين است كه اگر كافران از كفر و شرك دست‌