فَإِذَا قَضَيْتُمُ الصَّلَوةَ فَاذْكُرُواْ اللَّهَ قِيمًا وَ قُعُودًا وَ عَلى‌ جُنُوبِكُمْ فَإِذَا اطْمَأْنَنتُمْ فَأَقِيمُواْ الصَّلَوةَ إِنَّ الصَّلَوةَ كانَتْ عَلىَ الْمُؤْمِنِينَ كِتبًا مَّوْقُوتًا (١٠٣)
و چون نماز را به جاى آورديد، خدا را [در همه حال‌] ايستاده و نشسته و بر پهلو آرميده، ياد كنيد. پس چون آسوده‌خاطر شديد، نماز را [به طور كامل‌] به پا داريد؛ زيرا نماز بر مؤمنان در اوقات معين مقرّر شده است.
مراد از «الصلاة» نخست در اين آيه، نماز خوف است كه چگونگى آن در آيه قبل بيان شد. ١ ١. الكبير ١١/ ٢٨.
١. لزوم ياد خدا در همه حال در ميدان نبرد: «قياماً و قعوداً و على جنوبكم» حال براى «فاذكروا الله» و كنايه از استمرار ياد خداست؛ به گونه‌اى كه همه حالات آدمى را فرا گيرد ١ و يا به معناى حالات مختلف جنگى (ايستاده، نشسته و خوابيده) است كه سربازان سلاح‌هاى مختلف جنگى را به كار مى‌برند. ٢ از اين رو، آيه ياد شده- همانند آيه ٤٥ سوره انفال- مجاهدان را بر لزوم ياد كردن خدا در ميدان نبرد سفارش مى‌كند تا مشمول نصرت الهى گردند. ٣ فاذا قضيتم الصّلاة فاذكروا اللّه قياماً و قعوداً و على جنوبكم‌ ١. الميزان ٥/ ٦٢- ٦٣.* ٢. نمونه ٤/ ١٠٤.* ٣.
مجمع البيان ٣- ٤/ ١٥٨.
٢. وجوب خواندن نماز تمام پس از بازگشت از ميدان نبرد به وطن: مراد از اطمينان در جمله «فاذا اطمأنَنْتُمْ» استقرار است و چون اين جمله در مقابل جمله «و اذا ضربتم فى الارض»- در آيه ١٠٢ سوره نساء- است، ظاهراً مقصود از استقرار، بازگشت به وطن [از ميدان نبرد] است. از اين رو، جمله «فأقيموا الصلاة» به معناى‌