جهاد در آيينه قرآن(ج1) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١٩٩
چون خداوند در آيه قبل مؤمنان را به جهاد فرا خواند، در اين آيه و آيه بعد، شرح حال كسانى را بازگو مىكند كه از جهاد تخلف مىورزيدند. ١ در اينكه اين آيه در باره چه كسانى است، اختلاف است.
برخى آن را در باره منافقان و برخى درباره مسلمانان سستايمان مىدانند. هر دو دسته، ادلّهاى بر مدعاى خويش اقامه كردهاند. ٢ ١. مجمع البيان ٣- ٤/ ١١٤.* ٢. الميزان ٤/ ٤١٧؛ الكبير ١٠/ ١٧٨- ١٧٩؛ مجمعالبيان ٣. ٤/ ١١٤- ١١٥.
١. كندى و سستى منافقان يا مسلمانان سستايمان براى رفتن به جهاد: «تبطئه» (مصدر باب تفعيل) و «إِبطاء» (مصدر باب افعال) هر دو به معناى تأخير در كارى است. ١ از اين رو، جمله «من لَيبطّئنَّ» در اينجا به معناى كسى است كه از رفتن به جهاد همراه پيامبر (ص) كندى و سستى مىورزيد. ٢ إنّ منكم لَمَن ليبطّئنَ ١. الميزان ٤/ ٤١٧.* ٢. مجمع البيان ٣- ٤/ ١١٤.
٢. بازداشتن مؤمنان از جهاد به وسيله منافقان يا مسلمانان سستايمان: بنا بر گفته راغب در «مفردات» فعل «لَيبطّئنَّ» متعدى است. ١ از اين رو، جمله «من ليبطئن» به معناى كسى است كه هم خود در رفتن به جهاد سستى مىورزيد و هم ديگران را به كندى و سستى دعوت مىكرد و از رفتن به جهاد بازمىداشت.
إنّ منكم لَمَن ليبطّئنّ ١. راهنما ٣/ ٤٦٤.
٣. دور ماندن از مصائب، نعمتى الهى در بينش متخلفان از جهاد ١: «مصيبة» در اينجا به معناى كشته و مجروح شدن ٢، يا شكست ٣ در ميدان جنگ است.
در عصر پيامبر (ص) هر گاه در جنگ مصيبتى به مسلمانان مىرسيد، متخلفان از جهاد (منافقان يا مسلمانان سستايمان) دورى از ميدان جنگ و بركنار ماندن از مصائب آن را نعمتى الهى براى خود مىپنداشتند.
فإن اصابتكم مصيبة قالقد انعم اللّه علىّ اذ لم اكن معهم شهيدا ١. راهنما ٣/ ٤٦٥.* ٢. الميزان ٤/ ٤١٨.* ٣. مجمع البيان ٣- ٤/ ١١٤؛ الكبير ١٠/ ١٧٩.
٤. سرزنش متخلفان از جهاد و بينش ناپسندِ نعمت شمردن دورى از مصائب جنگ: اين آيه در مقام سرزنش و توبيخ كسانى است كه براى شركت در جهاد