إِذْ تَقُولُ لِلْمُؤْمِنِينَ أَ لَن يَكْفِيَكُمْ أَن يُمِدَّكُمْ رَبُّكُم بِثَلاثَةِ ءَالافٍ مِنَ الْمَلَئكَةِ مُنزَلِينَ (١٢٤)
آنگاه كه به مؤمنان مى‌گفتى: آيا شما را بس نيست كه پروردگارتان، شما را با سه هزار فرشته فرود آمده، يارى كند؟
در اينكه محتواى اين آيه يعنى وعده امداد غيبى با فرشتگان در باره كدام جنگ است، اختلاف است. ١ بيشتر بر آن‌اند كه درباره جنگ بدر است. از اين رو، عامل در ظرف «إذ»، آيه قبل يعنى «اذ نصركم الله ببدر ...» است. برخى نيز مى‌گويند اين وعده مربوط به جنگ احد است. از اين رو، اين آيه بدل از آيه «إذ غدوت من اهلك ...» است. ٢ ١. الكبير ٨/ ٢٠٩- ٢١٢؛ مجمع البيان ١- ٢/ ٨٢٨.
* ٢. الكبير ٨/ ٢٠٩- ٢١١.
١. وعده پيامبر به امداد غيبى نزول فرشتگان در جنگ بدر: اين آيه خطاب به پيامبر اكرم (ص) است و خبر مى‌دهد كه حضرت، وعده يارى‌شدن با سه هزار فرشته از سوى پروردگار را به پيكارگران جنگ بدر داده بود. ١ اين آيه با آيه ٩ سوره «انفال» كه تعداد فرشتگان در جنگ بدر را هزار فرشته برمى‌شمارد، منافات ندارد؛ زيرا واژه «مردفين» در آن آيه به معناى پياپى آمدن است. از اين رو، معناى آن آيه اين است كه در ادامه آمدن اين هزار فرشته، فرشته‌هاى ديگر نيز مى‌آيند؛ يعنى همان دو هزار فرشته كه تكميل كننده تعدادى است كه در آيه مورد بحث آمده است. ٢ شايان ذكر است كه اين تنافى در صورتى است كه وعده پيامبر (ص) را در مورد جنگ بدر بدانيم، اما اگر آن را در باره جنگ احد بدانيم، تنافى وجود ندارد.
اذ تقول للمؤمنين الن يكفيكم أن يمدّكم ...
١. مجمع البيان ١- ٢/ ٨٢٨.* ٢. الميزان ٤/ ٨.
٢. چگونگى يارى شدن پيكارگران بدر با فرشتگان: مفسران در باره چگونگى يارى كردن فرشتگان اختلاف نظر دارند؛ برخى گفته‌اند از راه جنگيدن همراه مسلمانان و برخى گفته‌اند با تقويت روحيه‌