جهاد در آيينه قرآن(ج1) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١٦٦
هُمْ دَرَجتٌ عِندَ اللَّهِ وَ اللَّهُ بَصِيرُ بِمَا يَعْمَلُونَ (١٦٣)
[هر يك از] ايشان را نزد خداوند درجاتى است، و خدا به آنچه مىكنند، بيناست.
مرجع ضمير «هم» اين آيه، در آيه قبل است و در آيه قبل نيز چنان كه ملاحظه شد، دو نظر در باره «جويندگان خشنودى خداوند» و «جلب كنندگان خشم الهى» وجود داشت. از اين رو، معناى اين آيه تابع آن دو نظر است. شايان ذكر است پيامهاى ذيل، با تقدير گرفتن «ذَوُو» براى «درجات» [: صاحبان درجات] استخراج شده است و گرنه بنا بر ظاهر آيه، آن دو دسته، خود، درجاتاند.
١. مجاهدان يا امانتداران در غنايم، داراى منزلتهاى گوناگون نزد خداوند: محتمل است ضمير «هم» به جمله «من اتبع رضوان الله» در آيه قبل برگردد؛ زيرا واژه «درجات» بيشتر در باره اهل ثواب به كار مىرود؛ همچنين خداوند متعال ثواب و رحمت را همواره به خود نسبت مىدهد و در اينجا «درجات» را به خود نسبت دادهاست. در اين صورت، معناى آيه اين مىشود: جويندگانِ خشنودى خداوند متعال (مجاهدان فى سبيل الله يا امانتداران در غنايم) به لحاظ اعمالشان نزد خداوند منزلتهاى گوناگونى دارند و همه در يك درجه نيستند. ١ هم درجات عنداللّه ١. الكبير ٩/ ٧٦.
٢. قاعدان يا خيانتكنندگان در غنايم، داراى جايگاههاى شوم متفاوت نزد خداوند: احتمال دارد ضمير «هم» به دليل نزديك بودن، به جمله «مَن باء بسخط منالله» در آيه قبل بازگردد. در اين صورت، معناى آيه اين است: دچارشدگان به خشم الهى و اهل دوزخ (قاعدان يا خيانتكاران در غنايم) در مراتب عذاب متفاوتاند و