١. راهنما ٣/ ١٦٣.
٣. شكست مسلمانان در جنگ احد، آزمايشى براى شناخته شدن مؤمنان: از آنجا كه خداوند متعال به اشياء پيش از پديد آمدنشان عالم است، مراد از «علم» در اين آيه، «معلوم» است. از اين رو، جمله «ليعلم المؤمنين» به معناى «ليظهر المعلوم من المؤمن و المنافق» است؛ يعنى شكست شما در جنگ احد، براى شناخته شدن مؤمنان واقعى از منافقان و سست ايمانان بوده است. ١ و ما اصابكم يوم التقى الجمعان ... ليعلم المؤمنين‌ ١. مجمع البيان ١- ٢/ ٨٧٨؛ الكبير ٩/ ٨٤.
امتحان:
با شكست ٣ جنگ احد: ١، ٢، ٣ شكست:
عوامل در جنگ احد ١، ٢ مؤمنان:
ملاك تشخيص ٣ مجاهدان:
تصحيح عقايد ٢ وَ لِيَعْلَمَ الَّذِينَ نَافَقُواْ وَ قِيلَ لَهُمْ تَعَالَوْاْ قتِلُواْ فىِ سَبِيلِ اللَّهِ أَوِ ادْفَعُواْ قَالُواْ لَوْ نَعْلَمُ قِتَالًا لاَّتَّبَعْناكُمْ هُمْ لِلْكُفْرِ يَوْمَئذٍ أَقْرَبُ مِنهُمْ لِلْايمانِ يَقُولُونَ بِأَفْواهِهِم مَّا لَيْسَ فىِ قُلُوبهِمْ وَ اللَّهُ أَعْلَمُ بمَا يَكْتُمُونَ (١٦٧)
همچنين كسانى را كه دو رويى نمودند [نيز] معلوم بدارد. و به ايشان گفته شد: بياييد در راه خدا بجنگيد يا دفاع كنيد. گفتند: اگر جنگيدن مى‌دانستيم، مسلماً از شما پيروى مى‌كرديم. آن روز، آنان به كفر نزديك‌تر بودند تا به ايمان. به زبان خويش چيزى مى‌گفتند كه در دل‌هايشان نبود، و خدا به آنچه [در دل‌] پنهان مى‌دارند، داناتر است.
١. شكست مسلمانان در جنگ احد، آزمونى براى شناخته شدن منافقان: