من يريد الدنيا] دليل جمله «إذا فشلتم ...» باشد، صفات مقابل اينها ويژگى آخرت‌جويان است. ١ به سخن ديگر، آخرت‌خواهى [: منكم من يريد الاخرة] موجب استوارى، يكدلى و پيروى از دستورات فرماندهى در جنگ است.
حتّى اذا فشلتم و ... منكم من يريد الآخرة ١. راهنما ٣/ ١١٨.
٨. عقب‌نشينى تاكتيكى در جنگ در شرايط اضطرارى: دليل اينكه انصراف و عقب‌نشينى مسلمانان در جنگ احد به خدا نسبت داده شده است، اين است كه مسلمانان دو دسته بودند؛ دسته‌اى كه در فرار از معركه جنگ گناهكار بودند و دسته‌اى كه تعدادشان نسبت به دشمن اندك بود و در نتيجه، به اذن خداوند براى حفظ جان عقب‌نشينى كردند؛ زيرا خداوند ايستادگى صد نفر از مسلمانان را در مقابل دويست نفر واجب كرده بود و اين عده از نصف دشمن كمتر بودند. از اين رو، به اين دسته اذن داد كه عقب نشينى كنند. ١ ثمّ صرفكم عنهم‌ ١. مجمع البيان ١- ٢/ ٨٥٩.
٩. شكست در ميدان نبرد، آزمونى الهى: جمله «صرفكم عنهم» يعنى شما را از تعقيب دشمنِ درگير منصرف ساخت و لازمه اين انصراف، شكست است. ١ احتمال ديگر در باره اين جمله اين است كه خداوند به سبب مخالفت با فرمان پيامبر، نصرت را از شما برداشت و شما را به خود وانهاد و در نتيجه، شكست خورديد. ٢ اين شكست، امتحانى است كه خداوند شما را با آن مى‌آزمايد تا به خدا روى آريد و از گناهانى كه مرتكب شديد، استغفار نماييد. ٣ ثمّ صرفكم عنهم ليبتليكم‌ ١. راهنما ٣/ ١١٨.* ٢. مجمع البيان ١- ٢/ ٨٥٩.* ٣. الكبير ٩/ ٣٨.
١٠. گناه بودن سستى، اختلاف و سرپيچى از دستورات فرماندهى در جنگ: از جمله «و لقد عفا عنكم» استفاده مى‌شود كه سستى، اختلاف و سرپيچى از فرمان پيامبر در جنگ احد، گناه بوده و استحقاق عقاب را در پى داشته است. ١ حتّى اذا فشلتم ... و لقد عفا عنكم‌ ١. راهنما ٣/ ١١٩؛ الكبير ٩/ ٣٨.
١١. فضل الهى، منشأ يارىِ مجاهدان و بخشودن گناهان آنان: جمله «والله‌