عليكم جناح» كه ظاهر آن بر جواز قصر در نماز دارد- همچون تعبير «فلا جناح عليه» در آيه ١٥٨ سوره بقره [: إن الصفا والمروة ... فلا جناح عليه أن يطّوّف بهما]- با دلالت سياق آن بر وجوب منافات ندارد؛ زيرا آيه در مقام تشريع نماز قصر است و در اين مقام صرف بيان اينكه چنين حكمى هست بدون بيان تمامى خصوصيات آن، كافى است. همچنين جمله «إن خفتم ...» قيد جمله «فليس عليكم جناح» و مفيد اين معناست كه در ابتدا تشريع نماز قصر به هنگام خوف فتنه بوده است و با تشريع دوباره آن براى همه سفرهاى شرعى در سنت پيامبر (ص)، منافات ندارد. در نتيجه، معناى آيه اين است: هنگامى كه [براى جهاد] سفر كرديد، اگر از فتنه كافران هراس داشتيد، مى‌توانيد نماز را قصر كنيد. ١ در اينكه مراد از قصر نماز در اينجا چيست، اختلاف است، اما قول صحيح، كم شدن تعداد ركعات است. ٢ و اذا ضربتم فى الارض فليس عليكم جناح أن تقصروا من الصّلاة إن خفتم ...
١. الميزان ٥/ ٦١.* ٢. مجمع البيان ٣- ٤/ ١٥٣؛ الكبير ١١/ ١٧.
٢. احتمال فتنه‌گرى دشمن، مجوز نماز قصر: جمله «إن خفتم ...» به اين معناست كه در جواز نماز قصر، حمله يقينى دشمن لازم نيست، بلكه ترس از حمله و يا احتمال آن نيز كافى است. ١ فليس عليكم جناح أن تقصروا من الصّلاة إن خفتم أن يفتنكم الذين كفروا ١. راهنما ٤/ ١١.
٣. لزوم اهتمام به نماز و برپايى آن حتى در صورت ترس از فتنه‌گرى دشمن ١: از اين آيه به طور كلى اين مطلب استفاده مى‌شود كه نماز حتّى در صورت ترس از فتنه‌گرى دشمن واجب است و نمى‌توان آن را ترك كرد.
فليس عليكم جناح أن تقصروا من الصّلاة إن خفتم أن يفتنكم الذين كفروا ١. راهنما ٣/ ١١.
٤. كافران، دشمنان ديرينه و آشكار مسلمانان: جمله «إن الكافرين كانوا لكم عدوا مبينا» به اين معناست كه دشمنى ميان شما مسلمانان و كافران قديمى است و اينك كه شما دين خود را آشكار كرديد، دشمنى آنان افزون گشت. از اين رو، به جنگ با شما